1. Giới thiệu tổng quan về đền thờ Công chúa Phất Kim

1.1. Vị trí địa lý của đền thờ Công chúa Phất Kim

Nằm trong quần thể di tích Cố đô Hoa Lư, đền thờ Công chúa Phất Kim (hay còn gọi là Phủ Bà Chúa) là một ngôi đền nhỏ nằm giữa làng cổ Yên Thành, phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Không gian quanh đền rất yên bình, phía trước là cánh đồng lúa xanh mướt, phía sau là dãy núi đá vôi cao sừng sững, tạo nên khung cảnh hài hòa giữa thiên nhiên và con người. Nhờ vị trí “tựa núi, hướng sông”, ngôi đền mang trong mình vẻ đẹp trang nghiêm và thanh tịnh, là điểm đến lý tưởng cho những ai muốn tìm về chốn bình yên, lắng nghe hơi thở xưa cũ của vùng đất Cố đô.

Đền thờ Công chúa Phất Kim là một ngôi đền nhỏ nằm trong Quần thể di tích Cố đô Hoa Lư. (Nguồn: Sưu tầm)

1.2. Câu chuyện truyền thuyết gắn liền với Công chúa Phất Kim

Nhắc đến đền thờ Công chúa Phất Kim, người dân Ninh Bình không chỉ nhớ về một di tích cổ kính giữa lòng Cố đô, mà còn nhớ đến câu chuyện thấm đẫm bi thương về người con gái mang dòng máu hoàng tộc triều Đinh. Theo truyền thuyết, Công chúa Phất Kim là con của vua Đinh Tiên Hoàng và hoàng hậu Dương Vân Nga. Từ nhỏ, công chúa đã được nuôi dạy trong cung đình, nổi tiếng hiền hậu, nhân từ và có trí tuệ hơn người.

Khi đất nước vừa bước ra khỏi thời loạn mười hai sứ quân, để kết nối và giữ yên cõi Nam, vua Đinh đã gả công chúa cho một vị tướng tài. Nhưng biến cố bất ngờ ập đến khi vua Đinh Tiên Hoàng cùng thái tử Đinh Liễn bị sát hại, khiến triều đình rơi vào cảnh hỗn loạn. Công chúa Phất Kim mang nỗi đau mất cha, mất anh, lại chứng kiến vận nước đảo điên, đã chọn cách ra đi để giữ trọn lòng trung trinh và danh tiết của bậc nữ nhi hoàng tộc.

Câu chuyện về Công chúa Phất Kim được người dân Hoa Lư lưu truyền qua bao đời như một bản anh hùng ca buồn nhưng đầy tự hào. Bà không chỉ là người con gái tài sắc vẹn toàn của triều Đinh mà còn là biểu tượng cho lòng trung trinh, đức hạnh và tinh thần kiên cường của người phụ nữ Việt. Cảm phục trước tấm lòng son sắt ấy, sau khi bà qua đời, người dân địa phương đã lập đền thờ Công chúa Phất Kim để tưởng nhớ và tôn vinh người con gái mang khí phách hoàng gia, góp phần làm rạng danh triều đại Đại Cồ Việt.

2. Giá trị văn hóa và tâm linh của đền thờ Công chúa Phất Kim

2.1. Vai trò trong đời sống tinh thần của người dân vùng Hoa Lư

Từ bao đời nay, đền thờ Công chúa Phất Kim vẫn là địa chỉ linh thiêng trong đời sống tâm linh của người dân vùng Cố đô. Nơi đây không chỉ là chốn tưởng nhớ người phụ nữ trung nghĩa, tiết liệt, mà còn là biểu tượng cho lòng hiếu trung và khí phách kiên cường của con người Hoa Lư. Giữa không gian yên bình, thoang thoảng mùi hương trầm, du khách và người dân thường tìm đến để dâng hương, cầu cho gia đạo bình an, cuộc sống thuận hòa. Với người dân địa phương, đền không chỉ là di tích lịch sử mà còn là điểm tựa tinh thần, nơi gửi gắm niềm tin, lòng biết ơn và sự tôn kính với tiền nhân.

2.2. Ý nghĩa lịch sử, giáo dục truyền thống qua các thế hệ

Không chỉ mang giá trị tâm linh, đền thờ Công chúa Phất Kim còn là địa chỉ văn hóa, giáo dục ý nghĩa dành cho thế hệ trẻ. Câu chuyện về cuộc đời và tấm gương trung trinh của công chúa trở thành minh chứng sống động về lòng yêu nước, đức hạnh và sự kiên cường của người phụ nữ Việt Nam. Ngày nay, ngôi đền là điểm đến quen thuộc của các đoàn học sinh, du khách và những người yêu lịch sử muốn tìm hiểu về triều Đinh – Lê và truyền thống văn hóa vùng Hoa Lư cổ. Mỗi chuyến viếng thăm không chỉ là dịp tri ân người xưa mà còn là hành trình hun đúc lòng tự hào dân tộc, góp phần gìn giữ và lan tỏa những giá trị đạo đức tốt đẹp qua nhiều thế hệ.

3. Kiến trúc và không gian đền thờ Công chúa Phất Kim

Đền thờ Công chúa Phất Kim được xây dựng từ thời Đinh và đã trải qua nhiều lần tu sửa, đặc biệt là vào thời Nguyễn. Chính vì lý do đó mà ngôi đền mang vẻ đẹp hài hòa giữa hai phong cách kiến trúc, vừa vững chãi, trang nghiêm như đặc trưng của thời Đinh, vừa mềm mại, tinh tế theo phong cách nghệ thuật thời Nguyễn. Sự kết hợp ấy giúp ngôi đền nhỏ giữa lòng Hoa Lư trở nên cổ kính nhưng vẫn gần gũi, tạo cảm giác yên bình cho du khách khi ghé thăm.

Bước vào khuôn viên đền, du khách sẽ thấy ngay bức bình phong khắc chữ “Thọ”, biểu tượng cho phúc lộc và sự trường tồn. Phía sau là bức đại tự ghi “Các trung tử đế”, nghĩa là “Lầu của con gái nhà vua”, gợi nhắc đến thân phận cao quý của công chúa Phất Kim. Trước sân có giếng Ngọc hình bát giác được kè đá cẩn thận, nước trong quanh năm. Theo người dân kể lại, giếng này tượng trưng cho sự trong sạch, đức hạnh và tấm lòng thanh cao của người phụ nữ hoàng tộc.

Giếng Ngọc hình bát giác tại đền thờ Công chúa Phất Kim. (Nguồn: Sưu tầm)

Phần chính điện của đền được xây theo hình chữ Đinh (丁), gồm hai gian Tiền bái và Hậu cung. Mái đền cong vút, bờ nóc chạm hình “lưỡng long chầu nguyệt”, biểu tượng cho khát vọng thái bình, thịnh vượng. Bên trong, các cột, xà và vì kèo đều được chạm khắc tinh tế với hình rồng, mây, phượng. Trong Hậu cung là pho tượng Công chúa Phất Kim ngồi uy nghi, gương mặt hiền từ, toát lên vẻ thanh tao và trang nghiêm. Hai bên là tượng hai thị nữ sơn son thếp vàng, tạo nên không gian linh thiêng, ấm cúng, khiến ai đến cũng cảm nhận được lòng tôn kính và sự biết ơn với người con gái trung trinh của triều Đinh.

4. Lễ hội đền thờ Công chúa Phất Kim

Hằng năm, lễ hội đền thờ Công chúa Phất Kim được tổ chức từ ngày 9 đến ngày 11 tháng 3 âm lịch. Đây là dịp để người dân tưởng nhớ công lao của các bậc tiền nhân triều Đinh – Lê và tôn vinh Công chúa Phất Kim. Trong những ngày hội, không khí linh thiêng bao trùm khắp làng Yên Thành. Từ sáng sớm, tiếng trống, tiếng chiêng, cờ phướn rợp trời và hương khói nghi ngút lan tỏa khắp không gian, tạo nên khung cảnh trang nghiêm nhưng cũng rất ấm áp, gần gũi.

Khi tham dự lễ hội, du khách sẽ được hòa mình vào không khí vui tươi, náo nhiệt của ngày hội xuân vùng Cố đô. Những đoàn rước kiệu rực rỡ sắc màu, người dân trong trang phục truyền thống, vừa đi vừa cất tiếng hát dân ca vang vọng khắp không gian. Tất cả hòa quyện tạo nên bầu không khí vừa trang nghiêm vừa rộn ràng, thể hiện rõ tinh thần đoàn kết và lòng tôn kính của người dân Hoa Lư đối với tiền nhân. Lễ hội không chỉ là dịp để mọi người hành hương, dâng hương cầu bình an và may mắn, mà còn là cơ hội để du khách khám phá và cảm nhận nét đẹp văn hóa, tín ngưỡng đặc trưng của vùng đất Ninh Bình.

Không khí lễ hội trang nghiêm tại đền thờ Công chúa Phất Kim. (Nguồn: Sưu tầm)

5. Kinh nghiệm và lưu ý hữu ích khi tới đền thờ Công chúa Phất Kim

Để có chuyến tham quan và dâng hương thật trọn vẹn tại đền thờ Công chúa Phất Kim, du khách nên chuẩn bị kỹ lưỡng từ trang phục, vật dụng cá nhân đến thái độ ứng xử trong không gian linh thiêng. Dưới đây là một số kinh nghiệm giúp du khách có trải nghiệm đáng nhớ khi ghé thăm nơi này.

5.1. Chuẩn bị trang phục và vật dụng cần thiết

Vì là điểm du lịch tâm linh, du khách nên chọn trang phục lịch sự, kín đáo, phù hợp với không gian đền chùa. Nếu kết hợp dạo chơi hoặc chụp ảnh, du khách có thể chọn áo dài, váy dài hoặc trang phục truyền thống để vừa giữ nét trang nhã vừa tạo nên những bức hình mang đậm màu sắc Cố đô. Nếu muốn đi lễ, du khách nên chuẩn bị lễ vật chu đáo và thể hiện lòng thành tâm khi dâng hương.

5.2. Lưu ý về tập tục và cách ứng xử tại đền

Khi tham quan và dâng hương, du khách cần giữ thái độ trang nghiêm, đi lại nhẹ nhàng và nói chuyện nhỏ tiếng để không làm ảnh hưởng đến người hành lễ. Du khách không nên tự ý chạm tay vào tượng thờ, hiện vật cổ hay viết vẽ lên tường, cây cối trong khuôn viên đền. Đặc biệt, hãy bỏ rác đúng nơi quy định để góp phần giữ gìn không gian trong lành và tôn nghiêm.

Nếu muốn chụp ảnh, du khách nên chọn góc chụp phù hợp, tránh khu vực thờ tự và giữ không gian yên tĩnh cho người hành lễ. Một bức ảnh đẹp tại đền thờ Công chúa Phất Kim không chỉ ghi lại khung cảnh cổ kính mà còn thể hiện sự trân trọng và lòng thành kính của người đến viếng.

5.3. Kết hợp tham quan các địa điểm du lịch nổi tiếng tại Ninh Bình

Sau khi dâng hương và tham quan đền thờ Công chúa Phất Kim, du khách có thể kết hợp khám phá thêm nhiều điểm đến hấp dẫn khác tại Ninh Bình để hành trình thêm trọn vẹn và ý nghĩa.

Cố đô Hoa Lư: Đây là trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa đầu tiên của nước Đại Cồ Việt, nơi lưu giữ dấu tích của hai triều đại Đinh – Lê. Khu di tích nổi bật với các công trình như đền vua Đinh Tiên Hoàng, đền vua Lê Đại Hành và chùa Nhất Trụ. Đến với Cố đô Hoa Lư, du khách có thể cảm nhận rõ nét không khí trang nghiêm và vẻ đẹp cổ kính của một thời vàng son trong lịch sử dân tộc.

Tràng An: Được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới, Tràng An chinh phục du khách bằng khung cảnh sông núi hùng vĩ, hang động kỳ ảo và hệ thống đền chùa cổ nằm ẩn mình giữa thiên nhiên. Ngồi thuyền xuôi theo dòng Sào Khê, du khách sẽ được chiêm ngưỡng vẻ đẹp huyền ảo của những hang đá tự nhiên và lắng nghe câu chuyện lịch sử gắn với vùng đất Hoa Lư xưa.

Chùa Bái Đính: Ngôi chùa lớn nhất Việt Nam, nổi bật với hàng nghìn pho tượng Phật, hành lang La Hán dài kỷ lục và quần thể kiến trúc hoành tráng giữa khung cảnh núi non trầm mặc. Đây là điểm hành hương linh thiêng, nơi du khách có thể chiêm bái và cảm nhận sự an yên trong tâm hồn.

Quảng trường Thời Đại: Công trình hiện đại mang tính biểu tượng mới của Ninh Bình, nổi bật với biểu tượng Trống Đọi Tam và hệ thống nhạc nước, ánh sáng lung linh về đêm. Nơi đây không chỉ là điểm vui chơi giải trí mà còn là địa điểm lý tưởng để dạo phố, chụp ảnh và tận hưởng nhịp sống sôi động của vùng đất Ninh Bình.

Biểu tượng trống Đọi Tam tại quảng trường Thời Đại. (Nguồn: Báo Thanh Niên)

Hành trình đến với đền thờ Công chúa Phất Kim không chỉ là chuyến tham quan một di tích lịch sử, mà còn là dịp để du khách lắng nghe câu chuyện cảm động về người con gái hoàng tộc trung trinh, hiếu nghĩa và tìm lại sự bình yên giữa khung cảnh sơn thủy hữu tình của vùng Cố đô. Giữa nhịp sống hiện đại, ngôi đền nhỏ vẫn giữ được vẻ trang nghiêm và cổ kính, như một điểm dừng chân yên ả để con người tìm về với cội nguồn và những giá trị văn hóa thiêng liêng của dân tộc. Nếu có dịp đặt chân đến Ninh Bình, hãy dành chút thời gian ghé thăm đền thờ Công chúa Phất Kim để cảm nhận trọn vẹn hơi thở lịch sử và nét đẹp tâm linh thấm đượm hồn Việt nơi mảnh đất Hoa Lư ngàn năm.