1. Giới thiệu về chùa Bích Động Ninh Bình

1.1. Vị trí địa lý và cách nhận diện chùa Bích Động Ninh Bình

Ẩn mình giữa những dãy núi đá vôi Trường Yên kỳ vĩ, chùa Bích Động Ninh Bình nằm tại phường Nam Hoa Lư, chỉ cách trung tâm thành phố Ninh Bình khoảng 7 km về hướng Tây Nam. Tọa lạc trong quần thể thắng cảnh Tràng An được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, nơi đây cũng rất gần các điểm du lịch hấp dẫn khác, giúp du khách thuận tiện kết hợp khám phá.

Chùa Bích Động tọa lạc giữa non nước trùng điệp, vị thế phong thủy hữu tình. (Nguồn: Sưu tầm)

Đặc điểm địa hình nơi đây thể hiện rõ tinh thần "tựa sơn hướng thủy" trong kiến trúc cổ truyền Việt Nam. Chùa lưng tựa núi đá vững chãi, phía trước là cánh đồng lúa xanh rì và dòng sông cong uốn lượn. Sự kết hợp hài hòa này không chỉ tạo vẻ đẹp nên thơ mà còn mang lại cảm giác thanh tịnh, là chốn dừng chân lý tưởng cho những ai muốn tìm về sự bình yên trong tâm hồn.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển chùa Bích Động Ninh Bình

Lịch sử của chùa Bích Động khởi nguồn từ năm 1428, vào buổi đầu triều Hậu Lê, khi một ngôi chùa nhỏ được xây dựng trên đỉnh núi. Ban đầu, đây chỉ là một nơi thờ tự đơn sơ, nơi tôn vinh tín ngưỡng Phật giáo hòa quyện cùng cảnh quan núi rừng nguyên sơ.

Bước ngoặt lớn trong quá trình phát triển của chùa diễn ra vào thời vua Lê Dụ Tông (1705-1709). Năm 1705, hai vị hòa thượng Trí Kiên và Trí Thể tìm đến tu hành, nhận thấy địa thế núi non đặc biệt, đã cùng người dân xây dựng lại chùa với quy mô lớn, chia thành ba tầng: Chùa Hạ, Chùa Trung, Chùa Thượng dựa theo triền núi. Từ đó, chùa dần được mở rộng, bổ sung các tượng Phật và các không gian thờ tự khác.

Năm 1774, khi Chúa Trịnh Sâm đến thăm, ông bị cuốn hút bởi vẻ đẹp hài hòa giữa thiên nhiên và kiến trúc nơi đây nên đã đặt lại tên cho chùa là "Bích Động", mang ý nghĩa "động xanh", thay cho tên cũ "Bạch Ngọc Thạch Sơn Đồng". Tên gọi này vẫn được gìn giữ cho đến ngày nay.

1.3. Giá trị lịch sử – văn hóa nổi bật của chùa Bích Động Ninh Bình

Với bề dày lịch sử gần 600 năm, chùa Bích Động Ninh Bình là một trong số những ngôi chùa lâu đời nhất ở miền Bắc nước ta. Từng chi tiết kiến trúc, hiện vật hay các truyền thuyết, giai thoại về chùa đều chứa đựng giá trị lịch sử sâu sắc.

Khung cảnh chùa Bích Động ẩn hiện giữa núi xanh và mây trắng. (Nguồn: Sưu tầm)

Chùa Bích Động là biểu tượng cho sự giao hòa giữa kiến trúc cổ Việt Nam và cảnh quan núi non, sông nước trong quần thể Tràng An - Di sản Văn hóa và Thiên nhiên Thế giới được UNESCO vinh danh từ năm 2014. Vị thế này không chỉ làm nổi bật giá trị văn hóa mà còn thể hiện tầm quan trọng của ngôi chùa trong tâm linh, đời sống tinh thần của người dân.

Danh xưng "Nam thiên đệ nhị động" (động đẹp thứ hai trời Nam, sau động Hương Tích) thể hiện sự tôn kính và đánh giá cao đối với thắng cảnh này. Tên gọi ấy vừa khẳng định vị trí đặc biệt của cảnh quan, vừa xác lập dấu ấn kiến trúc riêng có của chùa Bích Động.

2. Hướng dẫn di chuyển đến chùa Bích Động

Để đến chùa Bích Động từ Hà Nội, du khách chỉ cần di chuyển theo quốc lộ 1A hướng về Ninh Bình, quãng đường dài khoảng 100 km. Từ trung tâm thành phố Ninh Bình, tiếp tục đi theo tuyến đường Tràng An hoặc đường Tam Cốc – Bích Động thêm khoảng 7 km nữa là có thể nhận ra cổng chùa nằm giữa khung cảnh thiên nhiên thơ mộng.

Du khách có thể lựa chọn nhiều phương tiện phù hợp với nhu cầu. Ô tô riêng hoặc xe máy là phương tiện linh hoạt, cho phép chủ động dừng chân khám phá các địa điểm trên đường đi. Ngoài ra, taxi hoặc các tour du lịch trọn gói cũng rất thuận tiện, phù hợp với người muốn tận hưởng trọn vẹn chuyến đi mà không phải bận tâm về việc di chuyển.

Nếu di chuyển bằng xe khách, bạn nên dừng tại bến xe trung tâm thành phố Ninh Bình, sau đó sử dụng taxi hoặc xe ôm để đến chùa. Từ bãi gửi xe, du khách sẽ đi bộ dọc theo con đường dài khoảng 55m, hai bên rợp bóng cây cổ thụ, không khí trong lành, tạo cảm giác thanh thản trước khi đặt chân vào không gian linh thiêng của chùa.

Còn nếu du khách đến từ TP.HCM hay các tỉnh phía Trung, Nam, cách thuận tiện nhất là đi máy bay ra Hà Nội và đi theo lộ trình trên.

3. Khám phá kiến trúc và trải nghiệm tâm linh tại chùa Bích Động Ninh Bình

3.1. Kiến trúc và cảnh quan

Điểm nổi bật nhất trong kiến trúc chùa Bích Động Ninh Bình là bố cục ba tầng theo hình chữ "Tam", một phong cách hiếm thấy trong các ngôi chùa Việt Nam. Ba ngôi chùa Hạ, Trung và Thượng được xây dựng trên ba nền cao khác nhau men theo sườn núi, tuy rời rạc nhưng vẫn liên kết hài hòa thành một tổng thể thống nhất.

Cổng chùa Bích Động lưu giữ nguyên vẹn vẻ đẹp cổ xưa. (Nguồn: Sưu tầm)

Mỗi tầng chùa sở hữu không gian và vai trò riêng biệt, thích hợp với từng cấp độ hành lễ và tu tập. Thiết kế này vừa thể hiện sự tinh tế, tài hoa trong kiến trúc cổ, vừa tạo nên một hành trình tâm linh tăng dần độ sâu sắc, giúp mỗi người khi ghé thăm cảm nhận được sự chuyển biến trong tâm hồn qua từng bước chân.

Dọc khắp khuôn viên chùa là những bia đá đã phủ một lớp bụi mờ thời gian. (Nguồn: Sưu tầm)

Cảnh quan quanh chùa Bích Động là sự hòa quyện tuyệt vời giữa núi non, hang động, tán cây xanh cổ thụ và những mảng kiến trúc phủ rêu phong. Mỗi góc nhìn đều cho cảm giác vừa hùng vĩ vừa thanh bình, đưa tâm trí con người về với sự an nhiên, tĩnh tại.

3.2. Dạo bước trên con đường dẫn vào chùa

Ngay khi bước vào chùa Bích Động, du khách sẽ trải nghiệm cảm giác thư thái khi đi trên con đường cổ dài 55m phủ đầy bóng mát của những hàng cây đại thụ. Không gian tươi xanh tạo nên một hành lang tự nhiên, tràn ngập sức sống và vẻ đẹp lãng mạn.

Con đường dẫn vào chùa rợp bóng cây cổ thụ xanh mát. (Nguồn: Sưu tầm)

Không khí nơi đây nhẹ nhàng như đưa những ai ghé thăm vào thế giới tĩnh mịch của tâm linh. Dưới tán lá, thảm cỏ xanh cùng những khóm hoa dại tô điểm sắc màu, phía trước là cổng tam quan cổ kính đậm dấu ấn truyền thống. Mỗi bước chân trên đoạn đường này đều mang đến cảm giác rời xa sự ồn ào thường nhật, chuẩn bị cho một hành trình trải nghiệm không gian linh thiêng.

Ánh sáng dịu dàng lọt qua kẽ lá cây, hòa quyện cùng hương thơm tự nhiên của cỏ hoa. Khoảnh khắc này như lời mời gọi dành cho tâm hồn lắng xuống, sẵn sàng khám phá vẻ đẹp riêng của ba tầng chùa phía trước.

3.3. Chùa Hạ

Chùa Hạ nằm ngay dưới chân núi, là nơi đầu tiên mà du khách đặt chân tới khi đến với quần thể chùa Bích Động Ninh Bình. Ngôi chùa gồm 5 gian, được xây dựng bằng gỗ lim và đá nguyên khối đặt trên nền cao, hệ mái ngói 2 tầng uốn lượn tạo thành tổng cộng 8 mái mang dấu ấn kiến trúc cổ.

Câu đối sau chùa Hạ vẫn còn nét chạm khắc tinh xảo. (Nguồn: Sưu tầm)

Hai gian giữa đảm nhận vai trò thượng điện, là nơi thờ tự chính của chùa. Các cột đá liền khối cao hơn 4m tạo nét uy nghiêm, vững chãi, cùng hệ kết cấu gỗ lim bền chắc, thể hiện kỹ thuật xây dựng tinh xảo của người xưa. Ở giữa, tấm đại tự có khắc dòng chữ Hán "Mạo cổ thần thanh" được treo trang trọng, ca ngợi sự linh ứng của ngôi chùa.

Không gian Chùa Hạ vừa trang nghiêm vừa gần gũi, mở rộng đón tiếp các Phật tử và du khách thập phương. Đây là nơi phù hợp để dâng hương, cầu nguyện, gửi gắm lòng thành trước khi tiếp tục hành trình khám phá những tầng chùa phía trên.

3.4. Chùa Trung

Nằm ở lưng chừng núi Ngũ Nhạc, Chùa Trung gây ấn tượng bởi thiết kế độc đáo, một phần dựa sát vào vách đá tự nhiên, phần còn lại mở ra không gian dưới ánh sáng tự nhiên. Sự kết hợp giữa yếu tố nhân tạo và thiên nhiên tạo nên nét kiến trúc lạ mắt, hiếm thấy ở những ngôi chùa khác.

Chùa Trung Bích Động trầm mặc soi bóng giữa núi rừng. (Nguồn: Sưu tầm)

Chùa gồm 3 gian, tập trung thờ Phật, phía ngoài gắn liền với vách đá, phía trong là động sâu luôn mát mẻ quanh năm. Lối kiến trúc này thể hiện tài nghệ của những người xưa, đồng thời tạo ra không gian tâm linh đặc biệt, nơi ánh sáng và bóng tối giao thoa, mang đến trải nghiệm thị giác độc đáo.

Với mỗi bước chân lên tầng Trung của chùa Bích Động, du khách sẽ cảm nhận rõ nét không khí yên tĩnh, linh thiêng. Ánh sáng len lỏi qua khe đá tạo nên những dải sáng huyền ảo, khiến ai cũng cảm nhận được sự nhiệm màu của thiên nhiên và niềm tôn kính đối với Phật pháp.

3.5. Chùa Thượng

Để lên tới Chùa Thượng, du khách cần vượt qua khoảng 40 bậc đá men theo sườn núi từ Chùa Trung. Dù hành trình có phần thử thách nhưng thành quả là cảm giác đáng giá khi đặt chân lên tầng cao nhất của chùa Bích Động Ninh Bình.

Chùa Thượng Bích Động tọa trên cao, nhìn xuống cảnh núi non hùng vĩ. (Nguồn: Sưu tầm)

Chùa Thượng có quy mô nhỏ hơn so với hai tầng còn lại, tựa hoàn toàn vào vách đá với không gian khép kín, yên tĩnh tuyệt đối. Đây được xem là chốn thanh tịnh riêng biệt, tách biệt với thế giới bên ngoài, tạo điều kiện lý tưởng cho việc tĩnh tâm, thiền định.

Điện thờ chính chùa Thượng nghi ngút khói hương thanh tịnh. (Nguồn: Sưu tầm)

Chùa Thượng mang ý nghĩa đặc biệt trong hành trình tâm linh của mỗi người. Đặt chân đến đây là chạm tới dấu mốc cao nhất, giúp tâm hồn đạt được sự an lạc giữa không gian bồng bềnh trời mây. Từ nơi này, phóng tầm nhìn ra xa sẽ thấy toàn cảnh núi non, đồng ruộng trải dài phía dưới, cảm giác như đang đứng giữa ranh giới của trời và đất.

3.6. Động Tối

Nằm phía sau Chùa Trung, Động Tối là hang động tự nhiên lớn nhất trong quần thể chùa Bích Động với chiều sâu khoảng 60m. Không gian bên trong luôn mát lạnh, mang lại cảm giác dễ chịu ngay cả khi thời tiết bên ngoài oi bức.

Chuông đồng cổ trong Động Tối ngân vang từ năm 1707. (Nguồn: Sưu tầm)

Hang động còn lưu giữ hệ thống nhũ đá tự nhiên được hình thành qua hàng nghìn năm, với nhiều hình thù độc đáo và lạ mắt, mỗi phiến nhũ đá là một tác phẩm nghệ thuật của thiên nhiên, góp phần làm tăng nét bí ẩn cho không gian nơi đây.

Điểm đặc biệt nhất ở Động Tối là chiếc chuông đồng cổ, được khắc ghi tên hai sư tổ Trí Kiên và Trí Thể, đúc vào năm 1707. Đây không chỉ là kỷ vật lịch sử quý giá, mà còn cho thấy bề dày phát triển của chùa qua các thế kỷ. Không gian tĩnh mịch, ánh sáng dịu nhẹ càng làm tăng sự huyền ảo, thích hợp cho những ai muốn cầu an, thắp hương và chiêm nghiệm.

4. Kinh nghiệm tham quan chùa Bích Động Ninh Bình

Thời điểm phù hợp nhất để ghé thăm chùa Bích Động Ninh Bình là vào mùa xuân (tháng 1 đến tháng 3 Âm lịch) và mùa thu, thời tiết mát mẻ, cây cối xanh tươi. Trong những ngày này, các dòng suối xung quanh chùa trong vắt, trời ít mưa, khí hậu dễ chịu, thuận lợi cho việc tham quan trên các bậc đá dẫn lên từng tầng chùa.

Khoảng thời gian lý tưởng để tham quan là sáng sớm từ 7 đến 9 giờ hoặc chiều sau 15 giờ, khi lượng khách ít, không gian yên tĩnh. Đây cũng là lúc ánh sáng tự nhiên đẹp nhất, giúp bạn dễ dàng ghi lại những khoảnh khắc ấn tượng bên khung cảnh núi rừng hùng vĩ.

Khi đến chùa Bích Động, du khách nên chọn trang phục chỉnh tề, kín đáo, tránh mặc quần áo quá ngắn khi vào khu vực thờ tự. Giữ gìn trật tự, hạn chế nói to hay cười đùa sẽ thể hiện sự trân trọng không gian linh thiêng cũng như những người đến chiêm bái, cầu nguyện.

Việc giữ gìn môi trường xung quanh cũng rất quan trọng. Du khách không nên xả rác, bẻ hoa hoặc leo trèo lên cây trong khuôn viên chùa. Hãy cùng chung tay góp phần bảo vệ vẻ đẹp vốn có của di sản.

Sau khi chiêm ngưỡng vẻ đẹp thanh tịnh của chùa Bích Động, du khách đừng quên ghé thăm hàng loạt điểm du lịch nổi tiếng quanh vùng như Phủ Khống Tràng An, Hang Múa, Tam Cốc hay tận hưởng những trải nghiệm sôi động tại Sun World Ha Nam, để chuyến đi không chỉ đầy cảm xúc mà còn trọn vẹn mọi sắc màu.

Chùa Bích Động Ninh Bình không chỉ là nơi gửi gắm tâm nguyện mà còn là hành trình khám phá giá trị văn hóa, lịch sử cùng kiến trúc độc đáo. Hãy dành thời gian ghé thăm, để cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp "Nam thiên đệ nhị động" giữa lòng di sản Tràng An!