1. Hội vật làng Vĩnh Khê – Lịch sử, giá trị văn hóa và ý nghĩa lễ hội
Hội vật làng Vĩnh Khê là lễ hội vật cổ truyền lâu đời của vùng đồng bằng Bắc Bộ. (Nguồn: Sưu tầm)
Hội vật làng Vĩnh Khê là một trong những lễ hội vật cổ truyền lâu đời và tiêu biểu của vùng đồng bằng Bắc Bộ, gắn liền với lịch sử hình thành làng xã và tinh thần thượng võ của người Việt. Không chỉ mang giá trị lịch sử sâu sắc, lễ hội còn là không gian văn hóa đặc biệt, nơi hội tụ tín ngưỡng dân gian, truyền thống cộng đồng và bản sắc quê hương Hải Phòng.
1.1. Hội vật làng Vĩnh Khê nằm ở đâu?
Hội vật làng Vĩnh Khê diễn ra tại đình làng Vĩnh Khê, xã An Đồng, huyện An Dương, thành phố Hải Phòng. Không gian đình cổ kính rộng rãi, bao quanh bởi hồ nước trong xanh và những hàng cây cổ thụ rợp bóng mát, tạo nên khung cảnh trang trọng, phù hợp với các nghi lễ truyền thống đầu năm.
Hội vật Vĩnh Khê có lịch sử gần 700 năm, xuất phát từ thế kỷ XIV dưới thời nhà Trần. Truyền thuyết kể rằng hai anh em họ Vũ – những người có võ nghệ tinh thông – đã tập hợp trai làng để bảo vệ xóm làng trước nạn cướp bóc khoảng năm 1370. Tinh thần thượng võ, đoàn kết cộng đồng của các bậc tiền nhân này chính là nền tảng cho truyền thống vật cổ truyền ở Vĩnh Khê, được duy trì và phát triển qua nhiều thế hệ.
Đến năm 2019, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chính thức công nhận hội vật làng Vĩnh Khê là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thuộc loại hình "tập quán xã hội và tín ngưỡng". Sự công nhận này không chỉ khẳng định giá trị lịch sử và văn hóa lâu đời của lễ hội mà còn góp phần thúc đẩy công tác bảo tồn và phát huy di sản quý báu này.
Đình Vĩnh Khê được xây dựng từ thời vua Trần Duệ Tông, là nơi thờ ba vị thành hoàng: hai anh em sinh đôi Trung Thánh Đại Vương Vũ Giao và Hùng Vũ Đại Vương Vũ Sào, nổi bật với sức mạnh và võ nghệ, cùng Đại Vương Tứ Dương Hầu Phạm Tử Nghi – vị tướng thời Mạc từng đoạt giải cao nhất trong hội vật và được tôn làm thành hoàng làng.
1.2. Ý nghĩa và tinh thần của hội vật làng Vĩnh Khê
Hội vật làng Vĩnh Khê không chỉ là dịp tưởng nhớ các vị thành hoàng mà còn thể hiện rõ tinh thần "uống nước nhớ nguồn". Trong mỗi dịp hội, người dân dâng hương, tế lễ, cầu mong một năm an khang, mưa thuận gió hòa và cuộc sống bình yên. Nghi thức này gắn kết cộng đồng, thể hiện lòng biết ơn và tôn kính các bậc tiền nhân.
Tinh thần thượng võ và sức mạnh tập thể được thể hiện rõ nét trong từng trận đấu vật. Sân đình trở thành nơi tái hiện không khí luyện võ và thi đấu vật của cư dân xưa, với các đô vật thi đấu trên tinh thần trung thực, công bằng và tôn trọng lẫn nhau. Những trận so tài mang đến sự hứng khởi, hấp dẫn cho khán giả đồng thời rèn luyện sức khỏe, ý chí và bản lĩnh cho người tham gia.
Hội vật Vĩnh Khê còn là bảo tàng sống về văn hóa và tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Từ các bài vật cổ truyền, cách tổ chức theo lệ làng, nghi thức vào đài cho đến phong cách cổ vũ, tất cả đều phản ánh rõ nét bản sắc dân tộc, góp phần gìn giữ và phát huy di sản văn hóa truyền thống trong đời sống hiện đại.
2. Thời gian, địa điểm và quy mô tổ chức hội vật làng Vĩnh Khê
Lễ hội mang đậm giá trị lịch sử và tinh thần thượng võ truyền thống.
(Nguồn: Sưu tầm)
Thời gian và địa điểm tổ chức là những yếu tố quan trọng góp phần tạo nên sức hút đặc biệt của hội vật làng Vĩnh Khê mỗi độ xuân về. Việc duy trì khung thời gian truyền thống cùng quy mô tổ chức ngày càng mở rộng đã giúp lễ hội trở thành điểm hẹn văn hóa – thể thao tiêu biểu của vùng đất An Dương, Hải Phòng.
2.1. Thời gian tổ chức hội vật làng Vĩnh Khê
Hội vật làng Vĩnh Khê thường được tổ chức hàng năm vào ngày mùng 7 tháng Giêng âm lịch, trùng với ngày sinh của hai vị thành hoàng họ Vũ. Thời điểm đầu xuân, khi không khí mùa lễ hội còn rộn ràng, giúp lễ hội trở nên đặc sắc và thu hút đông đảo người dân cùng du khách đến tham dự.
Trong những năm gần đây, sau khi được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, quy mô hội vật được mở rộng hơn. Nhiều kỳ hội kéo dài trong hai ngày, từ mùng 6 đến mùng 7 tháng Giêng âm lịch, tạo cơ hội cho đông đảo người dân và du khách trải nghiệm trọn vẹn các hoạt động lễ hội. Ví dụ, hội vật năm 2025 dự kiến diễn ra từ mùng 6 đến mùng 7 tháng Giêng (tức 3-4/2 dương lịch) với chương trình phong phú gồm cả phần lễ truyền thống và phần hội sôi động.
2.2. Địa điểm, quy mô và không khí lễ hội
Trung tâm tổ chức hội vật là sân đình và khuôn viên đình Vĩnh Khê, xã An Đồng, huyện An Dương, Hải Phòng. Khu vực này được bố trí khoa học, với không gian hành lễ trong đình, sân vật ở vị trí trung tâm, khán đài xung quanh cho khán giả, cùng các khu vực trò chơi, dịch vụ và ẩm thực. Sự sắp xếp này vừa tôn vinh nét linh thiêng, vừa thuận lợi cho các hoạt động văn hóa – thể thao diễn ra.
Lễ hội thu hút đông đảo người dân địa phương và du khách, khiến sân đình luôn đông kín trong ngày chính hội. Các đô vật chuyên nghiệp và không chuyên từ Hải Phòng, Hà Nội, Bắc Ninh, Ninh Bình tham gia thi đấu, đôi khi lên tới 40 vận động viên, bao gồm cả những gương mặt từng đạt huy chương SEA Games hay các giải trẻ châu Á.
Không khí đầu xuân tại hội vật là sự kết hợp hài hòa giữa sự trang nghiêm trong phần lễ và sôi động trong phần hội. Trong đình, tiếng trống chiêng, nghi thức rước và dâng hương tạo nên bầu không khí linh thiêng. Ngoài sân, tiếng reo hò, nhịp trống cùng các trận vật hấp dẫn khiến khán giả quây kín xung quanh sới, mang đến trải nghiệm hào hứng và cuốn hút.
Ngoài các trận vật, hội còn tổ chức nhiều hoạt động văn hóa dân gian như chọi gà, cờ tướng, trò chơi truyền thống và chợ phiên ẩm thực phục vụ khách tham dự. Những hoạt động này tạo nên không gian cộng đồng sôi nổi, thu hút mọi lứa tuổi và góp phần duy trì, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của làng Vĩnh Khê.
3. Nghi lễ truyền thống và các hoạt động đặc sắc của hội vật Vĩnh Khê
Không gian hội vật thể hiện rõ nét tín ngưỡng dân gian của người dân địa phương. (Nguồn: Sưu tầm)
Hội vật Vĩnh Khê không chỉ là nơi diễn ra những trận đấu sôi nổi mà còn mở đầu bằng hệ thống nghi lễ truyền thống mang đậm màu sắc tín ngưỡng dân gian. Sự hòa quyện giữa phần lễ trang nghiêm và phần hội náo nhiệt đã tạo nên nét đặc sắc riêng, góp phần làm nên sức sống bền bỉ của lễ hội vật cổ truyền nơi đây.
3.1. Nghi thức lễ trang trọng
Phần lễ của hội vật làng Vĩnh Khê được tổ chức trang nghiêm ngay tại đình Vĩnh Khê, với các nghi thức dâng hương, tế lễ tưởng nhớ thành hoàng làng. Đại diện ban tổ chức, các bô lão, trưởng họ và cán bộ địa phương đều tham dự trong trang phục truyền thống, tạo không khí uy nghiêm, linh thiêng. Một số kỳ hội còn thực hiện lễ rước kiệu thần vị quanh làng, thể hiện lòng tôn kính sâu sắc đối với các vị thần được thờ.
Điểm nhấn đặc sắc của phần lễ là nghi thức “giao điệp” kết hợp với màn vật tượng trưng diễn ra ngay tại đình. Sau khi tế lễ, hai bô lão mặc lễ phục tiến hành giao điệp trước ban thờ thành hoàng, như một cách xin phép thần linh cho mở hội vật. Tiếp theo là màn vật tượng trưng ngay trước ban thờ, vừa mở đầu phần hội ngoài sân đình, vừa tái hiện truyền thống võ nghệ lâu đời của làng.
Tổng thể phần lễ thể hiện rõ tín ngưỡng vùng đồng bằng Bắc Bộ, với lời khấn cầu dân an, mùa màng bội thu, gia đình hạnh phúc và năm mới thịnh vượng. Đồng thời, nghi lễ còn gửi gắm thông điệp về giữ gìn và truyền dạy giá trị văn hóa – võ thuật truyền thống cho thế hệ trẻ.
3.2. Các trận đấu vật truyền thống
Hội vật làng Vĩnh Khê bao gồm hai nội dung thi đấu chính: vật thiếu nhi và vật nam trưởng thành. Phần thi đấu thiếu nhi giúp các em làm quen với môn vật cổ truyền trong môi trường an toàn và vui tươi. Phần vật nam trưởng thành quy tụ các đô vật giàu kinh nghiệm, từng tham gia nhiều giải đấu lớn trong nước và quốc tế.
Mỗi kỳ hội, sân đình Vĩnh Khê trở thành điểm hẹn của các đô vật đến từ các huyện, quận Hải Phòng như An Lão, Vĩnh Bảo, Tiên Lãng, Kiến Thụy, An Dương, Dương Kinh, cùng các vận động viên Quân đội và lò vật nổi tiếng ở Hà Nội, Bắc Ninh, Ninh Bình, Thanh Hóa. Nhiều đô vật từng đoạt huy chương SEA Games, giải trẻ châu Á góp mặt, tạo nên những trận đấu đầy kịch tính.
Một nét riêng của hội là phần thưởng từ khán giả rất hào phóng. Người xem và các nhà hảo tâm trực tiếp thưởng tiền mặt hoặc hiện vật cho những trận đấu xuất sắc, đòn thế đẹp mắt, thậm chí lên tới hàng chục triệu đồng. Ngoài ra, các món quà còn mang ý nghĩa chúc may mắn và khích lệ tinh thần đầu năm mới.
Nhờ sự kết hợp giữa các trận đấu sôi động và không khí lễ hội rộn ràng, hội vật làng Vĩnh Khê luôn thu hút đông đảo khán giả tham dự, cổ vũ và cầu may. Nhiều người tin rằng xem vật, reo hò và tặng lộc cho đô vật sẽ mang lại năng lượng tích cực, thuận lợi và may mắn cho cả năm mới.
4. Quy tắc, luật lệ đấu vật và giá trị thượng võ
Hội vật Vĩnh Khê là nơi gắn kết cộng đồng và gìn giữ phong tục quê hương. (Nguồn: Sưu tầm)
Hội vật làng Vĩnh Khê không chỉ hấp dẫn bởi những trận so tài quyết liệt mà còn được gìn giữ bởi hệ thống quy tắc chặt chẽ, mang đậm tinh thần thượng võ truyền thống. Thông qua luật đấu và cách ứng xử trên sới vật, lễ hội truyền tải những giá trị về công bằng, đoàn kết và bản lĩnh của con người Việt qua nhiều thế hệ.
4.1. Luật vật cổ truyền tại hội vật làng Vĩnh Khê
Các trận đấu vật truyền thống tại làng Vĩnh Khê được tổ chức theo thể thức 3 hiệp, mỗi hiệp kéo dài 3 phút. Trong trường hợp sau 3 hiệp vẫn chưa xác định được người thắng, sẽ có hiệp phụ không giới hạn thời gian cho tới khi tìm ra kết quả. Cách tổ chức linh hoạt này tạo điều kiện cho các đô vật thi đấu công bằng, vừa giữ được nét cổ truyền, vừa phù hợp với không khí lễ hội.
Người chiến thắng được xác định khi đô vật hạ đối thủ sao cho hai vai và một bên mông chạm thảm trong khoảng 3 giây. Đây là tiêu chí cổ truyền, nhấn mạnh sự chân thực, mộc mạc và tính thượng võ trong luật vật. Luật lệ tại hội vật Vĩnh Khê đặc biệt đề cao tinh thần trung thực, khách quan và văn hóa võ thuật, nghiêm cấm mọi hành vi bạo lực hoặc tiểu xảo. Trọng tài sẽ nhắc nhở, giám sát và yêu cầu các đô vật tuân thủ luật lệ, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho người thi đấu.
Hội vật không chỉ là sân chơi thể thao mà còn là lễ hội truyền thống, nơi tinh thần hòa khí được đề cao, kết hợp sức mạnh, ý chí và bản lĩnh của người Việt trong từng pha vật.
4.2. Giá trị đoàn kết, ý chí và tính nhân văn vượt thời gian
Mỗi đô vật bước lên sới đấu không chỉ thi đấu cho bản thân mà còn đại diện cho danh dự của làng, lò vật và địa phương, tạo nên những trận đấu quyết liệt nhưng vẫn tôn trọng đối thủ và khán giả, đúng tinh thần “đấu đẹp, thắng vinh”. Nhờ đó, bầu không khí hội vật vừa sôi động vừa giàu giá trị nhân văn, mang đậm dấu ấn cộng đồng.
Sự tham gia của các đô vật và cổ động viên từ nhiều tỉnh, thành góp phần giao lưu văn hóa, kết nối cộng đồng, đồng thời tạo cơ hội cho các huấn luyện viên phát hiện, bồi dưỡng nhân tố mới và chia sẻ kinh nghiệm huấn luyện. Đây là cách hội vật Vĩnh Khê vừa bảo tồn di sản vật cổ truyền, vừa phát triển phong trào vật dân gian rộng khắp.
Dù trải qua nhiều thế hệ, người dân Vĩnh Khê vẫn duy trì và phát huy truyền thống tổ chức hội vật, coi đây là biểu tượng văn hóa và tinh thần thượng võ của quê hương. Nhiều đô vật trưởng thành từ sân đình, sau khi đạt thành tích cao, vẫn quay về tham dự hội như một lời tri ân với nơi đã rèn luyện kỹ năng và bản lĩnh, khẳng định vai trò vừa là nơi phát hiện tài năng, vừa là không gian lưu giữ giá trị văn hóa truyền thống.
5. Lịch trình trải nghiệm hội vật làng Vĩnh Khê
Một lịch trình hợp lý sẽ giúp du khách cảm nhận trọn vẹn không khí linh thiêng, sôi động và giàu bản sắc của hội vật làng Vĩnh Khê. Việc phân bổ thời gian theo từng khung trong ngày không chỉ giúp theo dõi đầy đủ các nghi lễ, trận đấu mà còn mang lại trải nghiệm văn hóa địa phương sâu sắc.
Buổi sáng là thời điểm lý tưởng để du khách có mặt sớm tại đình Vĩnh Khê, theo dõi các nghi lễ dâng hương, tế lễ và lễ giao điệp. Phần lễ khai hội với màn vật tượng trưng của hai bô lão mang ý nghĩa khai mở, đánh dấu khoảnh khắc trọng đại và đầy biểu tượng của hội vật truyền thống Vĩnh Khê. Sau khi phần lễ kết thúc, những trận đấu đầu tiên diễn ra trong không khí nhẹ nhàng, giúp du khách làm quen với hội vật, quan sát kỹ năng của các đô vật cũng như cách cổ vũ sôi nổi từ khán giả.
Đến buổi trưa, du khách có thể ghé thăm các gian hàng ẩm thực địa phương trong khuôn viên làng, thưởng thức những món ăn ngày Tết, đặc sản vùng An Dương – Hải Phòng. Đồng thời, đây là lúc tham gia hoặc quan sát các trò chơi dân gian, từ cờ tướng, chọi gà đến các trò chơi truyền thống trong không khí chợ phiên nhộn nhịp, mang lại trải nghiệm văn hóa bản địa đầy sống động.
Buổi chiều là thời gian diễn ra các trận đấu quan trọng nhất, quy tụ nhiều đô vật mạnh cùng vận động viên chuyên nghiệp, tạo nên bầu không khí hào hứng, náo nhiệt. Trong các khoảng nghỉ giữa trận, du khách có thể tham quan di tích đình Vĩnh Khê, tìm hiểu lịch sử, sắc phong, truyền thuyết về hai anh em họ Vũ và danh tướng Phạm Tử Nghi, từ đó cảm nhận trọn vẹn giá trị văn hóa – tín ngưỡng của lễ hội.
Sun World mang đến hành trình ngắm cảnh trọn vẹn từ độ cao ấn tượng.
(Nguồn: Sưu tầm)
Sau khi kết thúc hành trình trải nghiệm hội vật, du khách có thể mở rộng lịch trình khám phá thành phố Hải Phòng và đảo Cát Bà, nổi tiếng với cảnh biển đảo tuyệt đẹp cùng hệ sinh thái Vườn quốc gia Cát Bà. Hệ thống cáp treo Sun World hiện đại giúp rút ngắn thời gian di chuyển từ đất liền, mang đến hành trình kết hợp giữa tham dự hội làng và du lịch biển đảo thuận tiện, đa trải nghiệm và đáng nhớ.
6. Kinh nghiệm hữu ích tham gia hội vật làng Vĩnh Khê
Lễ hội góp phần tôn vinh bản sắc văn hóa đặc trưng của Hải Phòng.
(Nguồn: Sưu tầm)
Để tận hưởng trọn vẹn không khí sôi động nhưng vẫn đậm chất truyền thống của hội vật làng Vĩnh Khê, du khách nên trang bị cho mình những kinh nghiệm cần thiết trước khi tham gia. Những lưu ý nhỏ về ứng xử, trang phục và an toàn sẽ giúp bạn có trải nghiệm ý nghĩa, văn minh và tôn trọng giá trị văn hóa địa phương.
Khi tham dự hội vật làng Vĩnh Khê, du khách cần chú ý giữ gìn lễ nghĩa và văn hóa truyền thống. Trang phục nên lịch sự, kín đáo, đồng thời duy trì thái độ nhã nhặn khi gặp gỡ người già, bô lão hay ban tổ chức. Là di tích quốc gia và nơi thờ tự linh thiêng, đình làng đòi hỏi mọi người tôn trọng không gian tín ngưỡng, giúp chuyến trải nghiệm thêm ý nghĩa và trang nghiêm.
Du khách nên đi giày bệt hoặc dép thấp để thuận tiện di chuyển, bởi sân đình và các lối đi trong làng thường đông người. Điều này giúp bạn đứng xem các trận đấu lâu mà vẫn thoải mái. Trong suốt quá trình tham quan, cần giữ vệ sinh chung, không xả rác bừa bãi và tuân thủ khu vực ăn uống, hút thuốc theo hướng dẫn của ban tổ chức.
Khi vào bên trong đình, hãy giữ yên lặng, tắt chuông điện thoại và không tự ý chạm vào các hiện vật, tượng thờ hoặc hoành phi. Tại khu vực thi đấu, tránh chen lấn, xô đẩy, đặc biệt vào những thời điểm cao trào của trận đấu. Nên giữ khoảng cách an toàn với mép sới, nghe theo hướng dẫn của lực lượng điều phối, và nhường chỗ cho người cao tuổi, trẻ nhỏ để đảm bảo an toàn cho tất cả.
Trong quá trình ghi lại hình ảnh, hạn chế sử dụng đèn flash, laser, flycam sát khu vực thi đấu để không làm ảnh hưởng đến đô vật và trọng tài. Tuyệt đối không tiến hành mua bán, đổi thưởng tại sân vật nhằm duy trì không gian văn minh, trong lành theo quy định địa phương. Tuân thủ những lưu ý này sẽ giúp chuyến đi của bạn tại hội vật làng Vĩnh Khê trở nên trọn vẹn, an toàn và đáng nhớ.
Hội vật làng Vĩnh Khê là một trong những lễ hội truyền thống lâu đời và đặc sắc nhất của Hải Phòng, gắn liền với lịch sử văn hóa của vùng đất An Dương. Với những màn tranh tài võ thuật kịch tính và tinh thần thượng võ đậm chất dân gian, lễ hội trở thành điểm đến hấp dẫn dành cho du khách yêu thích trải nghiệm văn hóa bản địa.
