1. Tổng quan về Đình Kim Sơn – Di tích lịch sử quốc gia nổi bật Hải Phòng
Đình Kim Sơn là nơi sinh hoạt tín ngưỡng quen thuộc của cư dân ven biển Hải Phòng. (Nguồn: Sưu tầm)
Ẩn mình giữa khung cảnh thanh bình của thôn Kim Sơn, xã Tân Trào, huyện Kiến Thụy, Đình Kim Sơn đã đồng hành cùng cộng đồng địa phương hơn hai thế kỷ, chứng kiến nhiều biến động lịch sử. Ngôi đình được xây dựng vào cuối thời Hậu Lê (cuối thế kỷ XVIII – đầu thế kỷ XIX), trở thành trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng, gắn bó mật thiết với đời sống tâm linh của người dân ven biển Hải Phòng.
Người dân Kim Sơn dựng đình để thờ Thành hoàng làng, vị thần được truyền tụng là người khai phá vùng đất, lập nên làng Kim Sơn và truyền nghề làm muối cho cư dân. Đồng thời, Thành hoàng làng còn được xem là tổ nghề diêm, gắn liền với truyền thống sản xuất muối và đời sống kinh tế của làng ven biển. Nhờ vậy, Đình Kim Sơn không chỉ là nơi tâm linh mà còn là biểu tượng văn hóa, kinh tế và lịch sử của cộng đồng.
Ngoài giá trị tín ngưỡng, Đình Kim Sơn còn nổi bật với dấu ấn lịch sử cách mạng. Năm 1986, ngôi đình được công nhận là di tích lịch sử cách mạng cấp quốc gia, ghi nhận vai trò quan trọng trong phong trào Việt Minh tại Kiến Thụy. Ngôi đình từng là nơi tổ chức các cuộc họp bí mật, mít tinh, biểu tình chống thực dân Nhật và các hoạt động cách mạng quan trọng.
Đặc biệt, ngày 12/7/1945, Đình Kim Sơn diễn ra cuộc mít tinh trọng đại của Việt Minh, công bố Ủy ban dân tộc giải phóng huyện Kiến Thụy – chính quyền cách mạng đầu tiên ở tỉnh Kiến An và khu vực duyên hải Bắc Bộ. Những mốc son lịch sử này đã khắc sâu tên tuổi Đình Kim Sơn trong lòng Đảng bộ và nhân dân Kiến Thụy, trở thành biểu tượng sống động cho truyền thống yêu nước và tinh thần cách mạng của vùng đất ven biển Hải Phòng.
2. Lịch sử cách mạng gắn với Đình Kim Sơn
Không gian Đình Kim Sơn gắn liền với đời sống tâm linh của người dân địa phương. (Nguồn: Sưu tầm)
Không chỉ là công trình tín ngưỡng cổ truyền, Đình Kim Sơn còn gắn liền với những dấu mốc quan trọng của lịch sử cách mạng địa phương trong thời kỳ tiền khởi nghĩa. Trong những năm sục sôi đấu tranh giành độc lập, ngôi đình đã trở thành điểm tựa tinh thần và cơ sở hoạt động bí mật, góp phần làm nên thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám tại vùng Kiến Thụy – Hải Phòng.
2.1. Vai trò của Đình Kim Sơn trong phong trào Việt Minh (1944–1945)
Trong giai đoạn chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa Tháng Tám 1945, Đình Kim Sơn trở thành một căn cứ quan trọng của phong trào Việt Minh tại địa phương. Không gian linh thiêng của ngôi đình chứng kiến nhiều cuộc họp bí mật, nơi các cán bộ cách mạng truyền đạt chủ trương, tổ chức lực lượng và lên kế hoạch cho các hoạt động đấu tranh chống thực dân, phát xít.
Sân đình rộng rãi trở thành nơi tụ họp lý tưởng của nhân dân Kim Sơn, tham gia biểu tình phản đối chính quyền tay sai và đòi chia thóc cứu đói trong những năm khó khăn. Ngoài ra, đình còn là địa điểm thành lập và huấn luyện đội tự vệ cách mạng, canh gác bảo vệ cơ sở, đồng thời củng cố phong trào Việt Minh. Những hoạt động này giúp phong trào Kim Sơn trở thành một trong những lực lượng mạnh mẽ, góp phần quan trọng vào thành công của Cách mạng Tháng Tám tại vùng Kiến Thụy – Kiến An.
2.2. Các sự kiện tiêu biểu: Mít tinh Việt Minh và thành lập Ủy ban dân tộc giải phóng
Ngày 12/7/1945, Đình Kim Sơn ghi dấu một sự kiện lịch sử quan trọng khi Việt Minh tổ chức mít tinh quy mô lớn, thu hút đông đảo người dân địa phương. Tại sân đình, Ủy ban dân tộc giải phóng huyện Kiến Thụy chính thức ra mắt, đánh dấu sự ra đời của chính quyền cách mạng đầu tiên tại tỉnh Kiến An và khu vực duyên hải Bắc Bộ.
Sự kiện này không chỉ mở đường cho việc chuyển từ phong trào quần chúng sang tổ chức chính quyền cách mạng cấp huyện, mà còn tạo nên biểu tượng cho tinh thần đoàn kết, quyết tâm giành độc lập dân tộc của người dân vùng ven biển Hải Phòng. Hình ảnh đông đảo nhân dân Kim Sơn tụ hội tại đình trong ngày trọng đại trở thành biểu tượng sống động về lòng yêu nước và quyết tâm đấu tranh.
2.3. Đội tự vệ Kim Sơn sau Cách mạng Tháng Tám
Từ tinh thần cách mạng hun đúc tại Đình Kim Sơn, đội tự vệ Kim Sơn ra đời, trở thành lực lượng nòng cốt bảo vệ chính quyền cách mạng non trẻ sau Tháng Tám 1945. Đội chịu trách nhiệm đảm bảo an ninh, duy trì trật tự, bảo vệ làng xóm và tài sản chung của cộng đồng trước những âm mưu phá hoại.
Ngoài nhiệm vụ bảo vệ, đội tự vệ tích cực tuyên truyền, vận động nhân dân ủng hộ chính quyền mới, đóng góp sức lực và vật chất cho công cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Truyền thống chiến đấu của đội tự vệ cùng dấu ấn phong trào kháng Nhật và Cách mạng Tháng Tám tại Kim Sơn được ghi nhận tại Tượng đài Kim Sơn kháng Nhật, trở thành nguồn cảm hứng giáo dục lòng yêu nước cho các thế hệ trẻ Hải Phòng.
3. Giá trị kiến trúc, văn hóa và tâm linh đặc sắc tại Đình Kim Sơn
Đình Kim Sơn giữ vai trò quan trọng trong sinh hoạt tín ngưỡng cộng đồng ven biển. (Nguồn: Sưu tầm)
Không chỉ mang dấu ấn lịch sử cách mạng, Đình Kim Sơn còn hội tụ những giá trị đặc sắc về kiến trúc, văn hóa và tâm linh của làng quê Bắc Bộ. Qua hàng trăm năm tồn tại, ngôi đình trở thành không gian lưu giữ ký ức cộng đồng, phản ánh sâu sắc đời sống tín ngưỡng, truyền thống và bản sắc văn hóa của người dân Kim Sơn – Kiến Thụy.
3.1. Kiến trúc truyền thống và bảo tồn di tích qua các giai đoạn
Đình Kim Sơn là một công trình kiến trúc điển hình thời Nguyễn, mang kiểu bố cục chữ "Đinh" truyền thống đặc trưng của các ngôi đình Bắc Bộ. Ngôi đình nổi bật với kết cấu chồng diêm hai tầng mái, mái đao cong uyển chuyển và lớp ngói mũi tạo cảm giác trang nghiêm, bề thế.
Khung gỗ lim chắc chắn đã giúp đình tồn tại qua hơn hai thế kỷ, chịu đựng khí hậu khắc nghiệt của vùng ven biển Hải Phòng. Nép mình giữa làng Kim Sơn, không gian đình mang vẻ cổ kính, trầm mặc, đem lại cảm giác yên bình và tĩnh lặng cho du khách mỗi khi ghé thăm.
Hiện nay, Đình Kim Sơn vẫn lưu giữ 17 di vật bằng gỗ và đá, niên đại hàng trăm năm, phản ánh nghệ thuật kiến trúc, mỹ thuật truyền thống và đời sống tín ngưỡng của cư dân Kim Sơn. Sau khi được công nhận là di tích lịch sử cách mạng quốc gia vào năm 1986, đình luôn được chính quyền và nhân dân bảo tồn, tôn tạo, đồng thời tổ chức các hoạt động kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám, Quốc khánh 2/9 cùng các ngày lễ lớn, giúp di tích luôn sống động giữa nhịp sống hiện đại.
3.2. Các lễ hội truyền thống và hoạt động cộng đồng tại Đình Kim Sơn
Một trong những lễ hội nổi bật gắn liền với đình là Hội vật cầu Kim Sơn, diễn ra tại sân đình và trở thành điểm nhấn văn hóa đặc sắc của Hải Phòng. Hội vật cầu thường diễn ra vào ngày mồng 6 Tết Nguyên đán, tạo không khí tưng bừng đầu xuân.
Từ ngày 30 Tết, người dân và các giáp trong làng bắt đầu trang hoàng sân đình, chuẩn bị cổng chào và khuôn viên để đón lễ hội. Tối 30 Tết, các nghi lễ tế Thành hoàng làng được tổ chức trong không gian trang nghiêm, tiếp nối là lễ tế cầu vào chiều mồng 5 Tết, mở đầu cho hội vật cầu. Sáng mồng 6 Tết, các đội thanh niên trai đinh tranh tài với trò chơi vật cầu, chuyền và đưa quả cầu gỗ nặng về đúng vị trí theo luật truyền thống, thể hiện tinh thần thượng võ và đoàn kết.
Hội vật cầu Kim Sơn không chỉ giữ gìn giá trị văn hóa, tín ngưỡng mà còn là dịp để cộng đồng giao lưu, gắn kết các thế hệ, đồng thời lưu giữ bản sắc văn hóa độc đáo của làng Kim Sơn – Kiến Thụy – Hải Phòng.
3.3. Ý nghĩa tâm linh và vai trò giáo dục thế hệ trẻ
Đình Kim Sơn là nơi linh thiêng thờ Thành hoàng làng, người khai phá đất, lập làng và truyền dạy nghề làm muối. Tín ngưỡng này phản ánh tinh thần "uống nước nhớ nguồn", biểu thị lòng biết ơn đối với tổ tiên đã gây dựng làng mạc, quê hương.
Ngoài giá trị tâm linh, đình còn đóng vai trò quan trọng trong giáo dục truyền thống cách mạng. Nơi đây ghi dấu các sự kiện lịch sử như mít tinh Việt Minh và thành lập chính quyền cách mạng Kiến Thụy, trở thành điểm tham quan học tập cho học sinh, thanh niên và đoàn viên. Qua các hoạt động dâng hương, tham quan và nghe kể chuyện, thế hệ trẻ được bồi đắp tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc và hiểu sâu hơn về truyền thống cách mạng của quê hương.
Sự kết hợp giữa kiến trúc cổ, di vật quý, lễ hội vật cầu và các giá trị lịch sử đã biến Đình Kim Sơn thành một bảo tàng sống, nơi lưu giữ và truyền tải trọn vẹn văn hóa, lịch sử và tín ngưỡng của vùng Kiến Thụy và Hải Phòng.
4. Hướng dẫn tham quan và trải nghiệm Đình Kim Sơn
Chuyến tham quan Đình Kim Sơn hứa hẹn mang đến cho du khách những trải nghiệm văn hóa, lịch sử và tâm linh đáng nhớ. Tại đây, bạn có thể chiêm ngưỡng kiến trúc cổ kính mang dấu ấn thời Nguyễn, cảm nhận không gian làng quê yên bình tại Kim Sơn, đồng thời dâng hương tưởng nhớ các bậc tiền nhân và anh hùng cách mạng gắn liền với lịch sử địa phương.
Một điểm nhấn không thể bỏ qua là cuộc mít tinh ngày 12/7/1945 và sự kiện thành lập Ủy ban dân tộc giải phóng huyện Kiến Thụy, đánh dấu mốc quan trọng trong phong trào cách mạng vùng ven biển Hải Phòng. Nếu tham quan đúng dịp, du khách còn có cơ hội tham gia lễ hội vật cầu Kim Sơn, quan sát các trận đấu, tìm hiểu luật chơi truyền thống và ý nghĩa cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu của người dân địa phương.
Khu vực Kiến Thụy và Hải Phòng còn sở hữu nhiều di tích lịch sử liên quan đến Cách mạng Tháng Tám, Quốc khánh 2/9 và các lễ hội truyền thống đặc sắc khác. Du khách có thể kết hợp tham quan các đình, chùa, di tích lịch sử, tham dự lễ hội địa phương hoặc thưởng thức những món ăn đặc sản ven biển, làng quê để có trải nghiệm trọn vẹn.
Hành trình trên cao tại Sun World giúp thu trọn cảnh sắc ấn tượng.
(Nguồn: Sưu tầm)
Với quỹ thời gian rộng, hành trình có thể tiếp tục đến các điểm di tích trong thành phố Hải Phòng và huyện Kiến Thụy trước khi di chuyển ra đảo Cát Bà bằng cáp treo Sun World, nơi du khách được hòa mình vào cảnh sắc biển đảo tuyệt đẹp, tạo nên chuyến du lịch phong phú, kết hợp giữa khám phá văn hóa, lịch sử và trải nghiệm thiên nhiên.
Đình Kim Sơn là một trong những di tích lịch sử quốc gia nổi bật của Hải Phòng, mang giá trị văn hóa – tín ngưỡng sâu sắc và gắn liền với tiến trình hình thành vùng đất An Dương. Với kiến trúc cổ kính cùng nhiều lễ hội truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ, nơi đây trở thành điểm đến hấp dẫn cho du khách yêu thích khám phá lịch sử và văn hóa địa phương.
