1. Đình Khinh Dao – Điểm đến di sản tâm linh giữa lòng Hải Phòng
Đình Khinh Dao là di tích cổ tiêu biểu gắn liền với lịch sử Hải Phòng.
(Nguồn: Sưu tầm)
Đình Khinh Dao là một trong những di tích cổ tiêu biểu tại Hải Phòng, nổi bật với quy mô rộng lớn và kiến trúc truyền thống đặc sắc của vùng đồng bằng Bắc Bộ. Nằm tại làng Khinh Dao, xã An Hưng, huyện An Dương, ngôi đình là một phần của quần thể di tích liên hoàn gồm đình, đền Phạm Thượng Quận và chùa Cả, tạo nên không gian tín ngưỡng độc đáo kết nối quá khứ và hiện tại. Vị trí gần khu công nghiệp Nomura Hải Phòng mang đến sự giao thoa thú vị giữa kiến trúc cổ kính và nhịp sống hiện đại.
Việc di chuyển đến đình Khinh Dao khá thuận tiện. Từ trung tâm Hải Phòng, du khách đi theo hướng An Dương – An Hưng; nếu xuất phát từ Hà Nội, tuyến cao tốc Hà Nội – Hải Phòng là lựa chọn nhanh chóng, sau đó rẽ về An Hưng để tiếp cận ngôi đình.
Ngay khi bước vào khuôn viên, du khách sẽ ấn tượng trước không gian rộng lớn và bố cục hài hòa: đại đình diện tích 328 m², phương đình 46 m², cùng hai cổng lớn, bình phong, sân vườn và tường rào cân đối. Đây là ngôi đình có quy mô lớn nhất huyện An Dương và nằm trong số những đình làng có kiến trúc đẹp nhất Hải Phòng.
Kiến trúc đình Khinh Dao mang hình chữ “Đinh” truyền thống, gồm 5 gian tiền đường và 3 gian hậu cung, mái ngói mũi hài, đầu mái đao cong với bờ nóc đắp hình lưỡng long chầu nhật nguyệt, kết hợp họa tiết rồng chầu phượng mớm đặc trưng. Phương đình xây theo lối kiến trúc hoàng gia, sử dụng gỗ lim cao cấp, kiểu chồng diêm mái đao cong, tạo điểm nhấn tinh tế cho toàn bộ quần thể.
Lịch sử đình Khinh Dao bắt đầu từ thế kỷ XVII với quy mô nhỏ, đến năm 1752 được tái xây dựng mở rộng nhờ công của Tiến sĩ Phạm Đình Trọng, mở ra giai đoạn phát triển rực rỡ về kiến trúc và tôn giáo. Di tích mang dấu ấn kiến trúc từ hai thời kỳ cuối Lê – đầu Nguyễn, thể hiện qua kỹ thuật chạm trổ tinh xảo. Năm 2005, đình Khinh Dao được công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia, và từ năm 2007 – 2011, dự án tu bổ với kinh phí hơn 11 tỷ đồng đã khôi phục hoàn toàn giá trị nguyên bản và vẻ đẹp cổ kính của ngôi đình.
Không chỉ là công trình kiến trúc, đình Khinh Dao còn là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng, thờ Tiến sĩ – Hải quận công Phạm Đình Trọng cùng 6 vị thần thời Hùng Vương. Trải qua nhiều thế hệ, đình là nơi tổ chức lễ hội truyền thống, nghi lễ tôn giáo và các hoạt động văn hóa, góp phần gìn giữ di sản và gắn kết cộng đồng địa phương.
2. Giá trị kiến trúc nghệ thuật đặc sắc của đình Khinh Dao
Kiến trúc đình Khinh Dao mang đậm dấu ấn đồng bằng Bắc Bộ. (Nguồn: Sưu tầm)
Không chỉ là nơi thờ tự và sinh hoạt cộng đồng, đình Khinh Dao còn được đánh giá cao bởi giá trị kiến trúc – nghệ thuật đặc sắc, phản ánh rõ nét trình độ mỹ thuật và tư duy xây dựng của cha ông xưa. Mỗi hạng mục trong quần thể đình đều mang dấu ấn văn hóa Bắc Bộ truyền thống, góp phần làm nên một di sản kiến trúc tiêu biểu của vùng Hải Phòng.
2.1. Tổng quan kiến trúc đình làng Bắc Bộ tiêu biểu
Đình Khinh Dao là biểu tượng tiêu biểu của kiến trúc đình làng Bắc Bộ thế kỷ 18, thể hiện rõ tinh hoa thủ công và mỹ thuật dân gian qua từng chi tiết. Toàn bộ công trình sử dụng vật liệu truyền thống như gỗ lim quý, tường gạch và mái ngói mũi hài, kết hợp khéo léo giữa tính bền vững và giá trị thẩm mỹ. Các cột cái và cột quân đặt trên chân tảng đá cao, chạm trổ tinh xảo, vừa chống ẩm vừa tạo vẻ uy nghi cho tổng thể.
Bố cục đình theo hình chữ “Đinh”, gồm 5 gian đại bái và 3 gian hậu cung, tạo sự cân đối hài hòa. Mái đại bái chéo với đao cong, lợp ngói vẩy rồng, bờ nóc đắp lưỡng long chầu nguyệt, các góc mái trang trí rồng phượng uốn lượn mềm mại. Tường hồi mái hậu cung cũng được đắp mái đao cong, rồng chầu phượng mớm, tạo hình chữ Nhị đặc trưng.
Hai cổng đình uy nghi, tuy phảng phất phong cách phương Tây trong tỷ lệ nhưng vẫn giữ các họa tiết truyền thống phương Đông. Trên các cột đồng trụ hai bên là câu đối chữ đỉnh độc đáo, hình dáng giống đỉnh hương, khá hiếm gặp trong các đình làng. Phía trước cổng là sân rộng, tiếp đến tiền đường, sân vườn và bình phong, tạo không gian linh thiêng nhưng vẫn thông thoáng.
Phương đình xây vuông, nền cao hơn sân 25 cm, với bốn cột trụ đặt trên chân tảng đá kiểu chậu hoa. Công trình có kết cấu chồng diêm, mái đao cong lợp ngói mũi, không gian bên trong thông thoáng, thường dùng làm nơi chuẩn bị cho các nghi lễ.
Đại bái gồm 5 gian rộng rãi, bộ khung chịu lực gồm bốn bộ vì, bốn hàng cột. Cột cái đường kính khoảng 60 cm, cột quân 53 cm, cột phụ 30 cm, thể hiện quy mô lớn của đình Khinh Dao trong khu vực Hải Phòng. Hệ thống cửa thùng khung khách và song con tiện giúp ánh sáng tự nhiên lan tỏa, không gian bên trong luôn thoáng mát.
Hậu cung gồm 3 gian nhỏ, nơi đặt khám và bài vị các vị thành hoàng làng, với khung chịu lực gồm bốn bộ vì, hai hàng cột trụ; mái hai thuận, giá chiêng và vì nách chồng thượng phản ánh kỹ thuật xây dựng thời hậu Lê – đầu Nguyễn. Các chi tiết chạm khắc gỗ ở hiên, kèo, xà, đầu dư phong phú với hoa lá, mây, rồng, phượng, tứ linh. 7 hiên đình lớn được chạm trổ công phu, nhiều chi tiết giữ kỹ thuật chồng rường mộng mang cá mập, dấu ấn kiến trúc đình làng Bắc Bộ.
2.2. Hiện vật quý và bảo vật hiếm tại đình Khinh Dao
Đình Khinh Dao sở hữu bức đại tự thếp vàng lớn treo ở gian giữa, được tặng từ thời vua Bảo Đại. Bức đại tự chạm trổ tinh xảo, rực rỡ, ca ngợi công đức tiền nhân và được xem là bảo vật quý hiếm trong các đình làng Bắc Bộ. Phần lớn nội dung chữ Hán hiện nay khó đọc trọn vẹn, làm tăng giá trị khảo cứu và văn hóa.
Trước cửa đình là cuốn thư đá lớn, khắc bài thơ chữ Hán theo thể chữ Triện, thể hiện nghệ thuật thư pháp và điêu khắc tinh tế. Trong và ngoài cổng đình, các cột đồng trụ đắp nổi câu đối chữ đỉnh – hình dạng giống đỉnh hương – tạo dấu ấn riêng khó trùng lặp.
Trong khu vực đại bái và hậu cung, hệ thống hoành phi, câu đối sơn son thếp vàng vẫn được bảo tồn, ca ngợi thành hoàng làng và đạo lý cộng đồng. Hậu cung là nơi đặt bài vị, tượng thờ Tiến sĩ – Hải quận công Phạm Đình Trọng cùng 6 vị thần thời Hùng Vương, trở thành trung tâm sinh hoạt tâm linh quan trọng.
Người dân Khinh Dao luôn bảo vệ và gìn giữ di tích, xem đây là tài sản tinh thần chung. Trong quá trình tu bổ, mọi hạng mục đều giữ nguyên kết cấu cổ, chỉ bổ sung những phần cần thiết, đảm bảo tính nguyên bản và giá trị văn hóa. Dù gần khu công nghiệp, đình vẫn giữ không gian yên tĩnh, trang nghiêm, là điểm đến tâm linh và văn hóa quan trọng cho người dân và du khách.
3. Ý nghĩa tâm linh và lễ hội truyền thống ở đình Khinh Dao
Đình Khinh Dao lưu giữ giá trị văn hóa truyền thống lâu đời của địa phương. (Nguồn: Sưu tầm)
Bên cạnh giá trị lịch sử và kiến trúc, đình Khinh Dao còn giữ vai trò đặc biệt trong đời sống tâm linh của người dân địa phương qua nhiều thế hệ. Các nghi lễ thờ tự và lễ hội truyền thống tại đây không chỉ thể hiện lòng tri ân tiền nhân mà còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa làng cổ Bắc Bộ giữa nhịp sống hiện đại.
3.1. Đình Khinh Dao thờ ai?
Khi bước vào hậu cung đình Khinh Dao, du khách sẽ nhận thấy rõ sự tôn kính đối với các vị thần được dân làng phụng thờ qua nhiều thế hệ. Đình thờ Tiến sĩ – Hải quận công Phạm Đình Trọng (còn gọi là Phạm Thượng Quận) cùng 6 vị thần thời Hùng Vương, những người có công giúp dân giữ nước và được suy tôn làm thành hoàng từ giữa thế kỷ XVIII.
Phạm Đình Trọng là nhân vật lịch sử đặc biệt, từng giữ chức hải quận công, có công xây dựng đình làng, văn từ và văn chỉ, góp phần hình thành các thiết chế văn hóa – tín ngưỡng của làng Khinh Dao. Vì vậy, ông được suy tôn làm thành hoàng và phối thờ cùng các vị thần thời Hùng Vương.
Đình Khinh Dao không chỉ là nơi tôn thờ các vị thành hoàng, mà còn là điểm tựa tinh thần cho cộng đồng. Đây là nơi nhân dân tưởng nhớ những người khai lập làng, duy trì cuộc sống bình yên, đồng thời là địa điểm tổ chức các nghi lễ để con em quê hương và người xa quê cùng dâng hương, tri ân công đức tiền nhân.
3.2. Lễ hội đình Khinh Dao
Các lễ hội đình Khinh Dao luôn diễn ra trong không khí trang nghiêm, linh thiêng, đồng thời thể hiện bản sắc văn hóa đặc trưng của làng cổ Bắc Bộ. Lễ hội thường được tổ chức theo lịch truyền thống, gắn liền với ngày kỵ giỗ, ngày sinh hoặc ngày sắc phong của các vị thành hoàng. Du khách muốn tham dự có thể liên hệ với xã An Hưng hoặc ban quản lý di tích để cập nhật lịch lễ cụ thể.
Trong lễ hội, các nghi thức truyền thống như rước sắc phong, tế lễ, dâng hương, đọc chúc văn được duy trì đầy đủ, kết hợp với phần hội sôi động gồm văn nghệ dân gian và trò chơi truyền thống như kéo co, chọi gà, đấu vật, tạo không gian vui tươi, gắn kết cộng đồng.
Đây cũng là dịp để người xa quê trở về, cùng nhau tưởng nhớ các vị thành hoàng, đồng thời giúp du khách trải nghiệm văn hóa truyền thống làng cổ An Dương, Hải Phòng. Lễ hội còn mang ý nghĩa giáo dục cho thế hệ trẻ về lịch sử, công lao của các vị tiền nhân và tôn trọng giá trị di sản quê hương.
4. Lưu ý tham quan đình Khinh Dao
Công trình gây ấn tượng bởi quy mô rộng lớn và không gian trang nghiêm. (Nguồn: Sưu tầm)
Để chuyến tham quan đình Khinh Dao Hải Phòng trở nên trọn vẹn, du khách nên nắm một số kinh nghiệm hữu ích.
Thời gian lý tưởng để khám phá là vào buổi sáng hoặc chiều mát, thuận tiện cho việc đi lại, ngắm cảnh và chụp ảnh. Mặc dù đình tọa lạc gần khu công nghiệp Nomura, không gian quanh đình vẫn giữ được sự yên bình, xanh mát, mang đến trải nghiệm thư thái giữa nhịp sống hiện đại. Nếu du khách tham quan vào dịp lễ hội, cần tuân thủ quy định của ban tổ chức để đảm bảo an toàn và trật tự.
Về trang phục, nên chọn quần áo kín đáo, lịch sự, hạn chế mặc trang phục quá ngắn, quá hở hoặc màu sắc nổi bật khi vào hậu cung, chính điện. Khi tham quan, du khách cần giữ trật tự, nói chuyện nhẹ nhàng, không hút thuốc và không xả rác trong khuôn viên đình, thể hiện sự tôn trọng không gian tâm linh.
Nếu có nhu cầu dâng lễ, du khách nên chuẩn bị lễ chay, hoa quả, thắp hương tại những vị trí quy định, tránh cắm hương lên tượng thờ hay chạm vào các hiện vật cổ như bức đại tự, hoành phi, tượng thờ, nhằm bảo vệ giá trị di tích. Khi chụp ảnh, hạn chế dùng đèn flash trong nội thất và tránh can thiệp vào khu vực các Phật tử hoặc người dân đang dâng lễ, thể hiện sự tôn trọng và giữ gìn không gian trang nghiêm của đình Khinh Dao.
5. Gợi ý du lịch tại Hải Phòng và tham quan đình Khinh Dao
Hành trình tham quan đình Khinh Dao Hải Phòng sẽ trọn vẹn hơn khi du khách kết hợp khám phá các điểm di tích lân cận. Ngay trong làng Khinh Dao, bạn có thể ghé thăm đền Phạm Thượng Quận, nơi thờ Tiến sĩ – hải quận công Phạm Đình Trọng, cùng với chùa Cả, tạo nên chuỗi di tích đình – đền – chùa độc đáo giữa không gian làng cổ yên bình.
Đình Khinh Dao là một trong những ngôi đình tiêu biểu của Hải Phòng, góp mặt trong hệ thống hơn 100 di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia tại thành phố. Du khách có thể lên kế hoạch tham quan thêm các di tích, danh thắng khác ở khu vực trung tâm Hải Phòng, hoặc khám phá những ngôi đình, ngôi chùa nổi tiếng khác tùy theo sở thích và thời gian.
Cáp treo Sun World là cách lý tưởng để chiêm ngưỡng toàn cảnh khu vực.
(Nguồn: Sưu tầm)
Nếu có thời gian, lịch trình có thể mở rộng với tuyến Hải Phòng – đình Khinh Dao – các làng cổ vùng ven, sau đó tiếp tục hành trình tới đảo Cát Bà bằng cáp treo Sun World, vừa thuận tiện di chuyển vừa tận hưởng trọn vẹn khung cảnh thơ mộng của vịnh Lan Hạ và các thắng cảnh biển đặc sắc của Hải Phòng.
Đình Khinh Dao là một trong những di tích cổ nổi bật của Hải Phòng, lưu giữ nhiều giá trị văn hóa, lịch sử và tín ngưỡng truyền thống. Với kiến trúc cổ kính cùng các lễ hội dân gian đặc sắc, nơi đây mang đến cho du khách hành trình khám phá hấp dẫn về đời sống tinh thần của người dân địa phương.
