1. Đền An Lư ở đâu? Khám phá vị trí và ý nghĩa địa lý
Đền An Lư là điểm đến tâm linh nổi bật, gắn với không gian làng quê yên bình bên sông Cấm. (Nguồn: Sưu tầm)
Đền An Lư tọa lạc tại xã An Lư, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng, nằm trên dải đất phù sa ven sông Cấm. Từ năm 1990, ngôi đền đã được công nhận là di tích lịch sử – văn hóa cấp thành phố, trở thành điểm đến tâm linh quan trọng và địa chỉ tham quan hấp dẫn. Không gian xung quanh đền mang vẻ hài hòa giữa làng quê yên bình và dòng sông Cấm tấp nập, tạo nên cảnh quan vừa thanh tĩnh vừa sinh động.
Dòng sông Cấm từ lâu là tuyến giao thông chủ lực, đồng thời là nơi giao thoa văn hóa, kinh tế của vùng Thủy Nguyên – Hải Phòng. Trên những dải phù sa màu mỡ này, cư dân đã khai phá, lập làng và phát triển sinh kế ngay từ sau chiến thắng Bạch Đằng năm 1288, khi triều Trần khuyến khích mở rộng vùng đất ven biển phía Đông đồng bằng Bắc Bộ.
Vùng đất này nổi bật với hai nghề truyền thống: trồng lúa nước trên các bãi bồi màu mỡ và đánh bắt cá, chài lưới dựa vào nguồn lợi dồi dào từ sông Cấm. Trong bối cảnh ấy, Đền An Lư trở thành trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng, thờ Thành hoàng làng, đồng thời là nơi cầu mong bình an, mùa màng thuận lợi và cuộc sống no đủ cho cộng đồng. Tên gọi “An Lư” chính là biểu tượng cho ước vọng an lành và thịnh vượng của người dân ven sông.
2. Lịch sử Đền An Lư – Huyền thoại về danh y Tuệ Tĩnh
Không gian Đền An Lư hài hòa giữa vẻ thanh tĩnh của làng quê và nhịp sống sông Cấm. (Nguồn: Sưu tầm)
Lịch sử Đền An Lư gắn liền với những câu chuyện huyền thoại và lòng tôn kính sâu sắc của người dân đối với danh y Tuệ Tĩnh – biểu tượng lớn của y học cổ truyền Việt Nam. Qua dòng chảy thời gian, ngôi đền không chỉ lưu giữ dấu ấn chữa bệnh cứu dân mà còn phản ánh niềm tin tâm linh và bản sắc văn hóa đặc trưng của cư dân vùng ven biển Hải Phòng.
2.1. Sự tích danh y Tuệ Tĩnh và quá trình lập đền
Đền An Lư là nơi thờ danh y kiêm thiền sư Tuệ Tĩnh, một trong hai nhân vật nổi tiếng được tôn vinh là “Thánh thuốc Nam” trong lịch sử y học cổ truyền Việt Nam. Mặc dù Tuệ Tĩnh gốc ở Cẩm Giàng, Hải Dương, nhưng cư dân An Lư đã xem ông là Thành hoàng làng nhờ một truyền thuyết đặc sắc.
Theo câu chuyện dân gian, sau chiến thắng Bạch Đằng năm 1288, Phạm Văn Giai cùng bốn người dân xã Nghĩa Lư (Hải Dương) đã cùng bà con khai hoang vùng đất nay là An Lư. Sau bảy năm, một trận dịch lớn bùng phát, khiến nhiều người mắc bệnh và một số phải quay về làng cũ.
Người dân nhớ lại Tuệ Tĩnh từng để lại phương thuốc cứu dân tại làng cũ, liền áp dụng bài thuốc này: sao vàng, hạ thổ các thảo dược và sắc đặc cho người bệnh uống. Nhờ đó, dịch bệnh dần lắng xuống, cuộc sống trở lại bình yên. Để tưởng nhớ công ơn cứu dân của ông, dân làng An Lư đã lập đền thờ Tuệ Tĩnh làm Thành hoàng làng, đồng thời lấy tên làng là “An Lư” với ý nghĩa mong ước cuộc sống an yên, thịnh vượng.
2.2. Những lần phục dựng và dấu ấn lịch sử quan trọng
Qua nhiều thế kỷ, các công trình thờ Tuệ Tĩnh tại An Lư từng bị hư hại nặng nề do bão lũ và chiến tranh – một đặc điểm thường thấy ở các di tích cổ ven biển Bắc Bộ.
Một dấu mốc quan trọng là đầu năm 1948, thần vị Tuệ Tĩnh được rước về phối thờ tại Đền An Bạch, nơi thờ Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn và con trai, trở thành trung tâm tín ngưỡng chính trong vùng. Đây cũng là điểm khẳng định sự gắn bó của nhân dân với di tích và lòng tôn kính danh y Tuệ Tĩnh.
Năm 1990, Đền An Lư được công nhận là di tích lịch sử – văn hóa cấp thành phố Hải Phòng, thể hiện vai trò quan trọng của ngôi đền trong đời sống cộng đồng và bảo tồn giá trị văn hóa dân gian. Sự kiện này không chỉ góp phần duy trì ngôi đền mà còn nâng cao ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống địa phương.
3. Kiến trúc Đền An Lư và hiện vật quý giá còn lưu giữ
Đền An Lư thu hút du khách nhờ cảnh quan vừa tĩnh lặng vừa sinh động ven sông Cấm. (Nguồn: Sưu tầm)
Không chỉ mang giá trị tâm linh, Đền An Lư còn gây ấn tượng mạnh bởi kiến trúc truyền thống hài hòa và hệ thống hiện vật cổ quý giá được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Mỗi hạng mục công trình, mỗi sắc phong và đồ thờ nơi đây đều góp phần tái hiện sinh động lịch sử, tín ngưỡng và trình độ nghệ thuật của cư dân đồng bằng Bắc Bộ.
3.1. Không gian kiến trúc truyền thống đậm chất đồng bằng Bắc Bộ
Khi bước vào Đền An Lư, du khách sẽ ngay lập tức cảm nhận được phong cách kiến trúc đền – đình truyền thống đặc trưng của đồng bằng Bắc Bộ. Ngôi đền được thiết kế theo bố cục khép kín, cân đối với các hạng mục chính như: nghi môn, sân đền, tiền tế, trung từ và hậu cung, tạo nên không gian trang nghiêm, linh thiêng, phản ánh rõ nét đời sống tín ngưỡng địa phương.
Các công trình trong đền sử dụng mái ngói đỏ, tường gạch cùng khung gỗ lim truyền thống, được chạm trổ tinh xảo trên vì kèo, câu đầu, bẩy hiên. Những hoa văn tứ linh, mây, hoa lá, lửa được chế tác công phu, kết hợp hài hòa với màu đỏ ngói và nâu gỗ, tạo nên vẻ đẹp vừa cổ kính vừa trang nhã.
Khuôn viên đền rộng, xung quanh là hàng cây xanh mát, tọa lạc bên bờ sông Cấm, mang đến không gian yên tĩnh, thích hợp cho hoạt động tham quan, tìm hiểu lịch sử và thực hành tín ngưỡng. Từ đây, du khách có thể chiêm ngưỡng dòng sông trôi lặng lẽ, cảm nhận sự gắn bó giữa di tích với đời sống cư dân ven sông.
3.2. Bộ sưu tập sắc phong và hiện vật cổ đặc biệt
Điểm nhấn đặc biệt của Đền An Lư là kho tàng hiện vật cổ và sắc phong được gìn giữ nguyên vẹn qua nhiều thế kỷ. Đền hiện lưu giữ 7 sắc phong triều Nguyễn, trong đó có 4 sắc phong dành cho danh y Tuệ Tĩnh, niên hiệu gồm: Tự Đức (1853), Đồng Khánh (1887), Duy Tân (1909) và Khải Định (1924), phản ánh sự tôn vinh lâu dài của cộng đồng đối với danh y.
Ngoài sắc phong, đền còn bảo quản nhiều hiện vật gỗ, đồ thờ giá trị, nổi bật là bộ long ngai thờ Tuệ Tĩnh và các vị được suy tôn, chế tác tinh xảo thể hiện kỹ thuật điêu luyện của các nghệ nhân xưa. Bức tượng danh y Tuệ Tĩnh được tạo theo phong cách tượng tròn, gần bằng kích thước thật, khoác trang phục quan văn cuối thế kỷ XIX, toát lên vẻ trầm mặc, đôn hậu, phản ánh chân thực hình ảnh danh y trong lòng dân.
Hệ thống hoành phi, câu đối, đồ thờ sơn son thếp vàng còn lại trong đền không chỉ thể hiện trình độ nghệ thuật truyền thống mà còn là minh chứng cho lòng thành kính của cộng đồng với các bậc tiền nhân. Những hiện vật này là tư liệu quý giá, góp phần nghiên cứu lịch sử làng xã, thần tích hóa danh y Tuệ Tĩnh và nghệ thuật điêu khắc, sơn son thếp vàng thời Nguyễn.
4. Trải nghiệm tâm linh và văn hoá tại Đền An Lư
Đền An Lư kết hợp giá trị tâm linh và tham quan trong khung cảnh ven sông đặc trưng. (Nguồn: Sưu tầm)
Không chỉ là một di tích lịch sử, Đền An Lư còn là không gian giao thoa giữa tín ngưỡng dân gian và sinh hoạt văn hóa cộng đồng của cư dân vùng Thủy Nguyên. Mỗi hoạt động tâm linh, mỗi mùa lễ hội nơi đây đều góp phần gìn giữ bản sắc Bắc Bộ, mang đến cho du khách những trải nghiệm sâu lắng và giàu ý nghĩa.
4.1. Các hoạt động tín ngưỡng đặc sắc
Đền An Lư là trung tâm tín ngưỡng linh thiêng, gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng xã An Lư và khu vực Thủy Nguyên, góp phần bảo tồn và phát huy truyền thống văn hóa Bắc Bộ. Không chỉ có giá trị lịch sử, nơi đây còn là không gian tâm linh để người dân và du khách thắp hương, dâng lễ, cầu mong sức khỏe, bình an, mùa màng thuận lợi và thời tiết hài hòa.
Những nghi lễ tưởng nhớ danh y Tuệ Tĩnh – người được mệnh danh là Thánh thuốc Nam, tiêu biểu cho y đức và tấm lòng nhân ái – luôn được tổ chức trang trọng. Vào các dịp lễ hội, ngày rằm hay đầu tháng, các hoạt động như dâng hương, tế lễ, đọc văn tế diễn ra chu đáo, thể hiện tinh thần "uống nước nhớ nguồn", tôn vinh công lao của các bậc tiền nhân.
Người dân An Lư vẫn duy trì nhiều phong tục truyền thống, bao gồm lễ đầu năm, lễ cầu an và lễ tạ. Các nghi lễ này thường kết hợp với sinh hoạt văn hóa dân gian trong hội làng, tạo nên không gian văn hóa tổng hòa, vừa trang nghiêm vừa đậm sắc màu dân gian đặc trưng vùng đồng bằng Bắc Bộ.
4.2. Lễ hội Đền An Lư
Lễ hội Đền An Lư diễn ra hằng năm, bắt đầu từ ngày 11/11 âm lịch, kéo dài từ 3 đến 5 ngày tùy theo điều kiện từng năm. Đây là dịp cộng đồng cùng nhau tưởng nhớ và suy tôn Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, An Sinh vương Trần Liễu – thân phụ Trần Hưng Đạo, và danh y Tuệ Tĩnh.
Các nghi thức truyền thống như cúng tế, dâng hương tại đền, đình và các nơi thờ tự trong làng được thực hiện nghiêm ngặt theo nghi lễ Bắc Bộ, đảm bảo sự trang nghiêm và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.
Lễ hội còn hấp dẫn với nhiều hoạt động văn hóa dân gian đặc sắc. Trò chơi đánh đu luôn thu hút sự tham gia của các thế hệ, trong khi hát đúm nam nữ – một loại dân ca đối đáp truyền thống Thủy Nguyên – vẫn được biểu diễn và gìn giữ. Ngoài ra, các trò chơi như chọi gà, cờ tướng, kéo co và nhiều trò chơi dân gian khác tạo không khí sôi động, vui tươi, đồng thời kết nối cộng đồng, bảo tồn và lan tỏa giá trị văn hóa làng An Lư.
5. Đền An Lư trong hành trình du lịch Hải Phòng
Đối với những du khách yêu thích lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng, Đền An Lư mang đến nhiều giá trị độc đáo. Ngôi đền không chỉ là di tích tâm linh tiêu biểu, mà còn gắn liền với hình ảnh danh y Tuệ Tĩnh – biểu tượng quan trọng của nền y học cổ truyền Việt Nam. Đồng thời, địa điểm này phản ánh rõ quá trình khai phá vùng đất sau chiến thắng Bạch Đằng, công cuộc hình thành làng xã, dựng đền, ứng phó dịch bệnh và xây dựng cộng đồng của người dân xưa.
Về kiến trúc, Đền An Lư nổi bật với phong cách truyền thống đồng bằng Bắc Bộ, kết hợp với hệ thống 7 sắc phong cổ, tượng Tuệ Tĩnh, bộ long ngai, hoành phi, câu đối – tất cả là nguồn tư liệu quý cho nghiên cứu và tham quan. Không gian đền còn gắn liền với hoạt động văn hóa – lễ hội đặc trưng, bắt đầu từ ngày 11/11 âm lịch, với các trò chơi dân gian như hát đúm, đánh đu, chọi gà, cờ tướng, giúp du khách cảm nhận sinh hoạt truyền thống của làng quê vùng sông nước Thủy Nguyên.
Đền An Lư phù hợp với nhiều đối tượng du khách: học sinh, sinh viên tìm hiểu lịch sử địa phương và tín ngưỡng làng xã, những người yêu thích văn hóa muốn khám phá quá trình hình thành làng xã và hệ thống đền thờ danh nhân, cũng như khách hành hương tìm kiếm không gian yên tĩnh, thanh bình để chiêm bái, dâng hương cầu an.
Trong hành trình khám phá Thủy Nguyên, du khách có thể kết hợp tham quan các di tích lân cận như Đền Nam Triệu, Đền An Bạch – nơi thờ các danh tướng triều Trần và tổ chức các lễ hội riêng. Ngoài ra, trải nghiệm phong cảnh sông Cấm, làng quê ven sông cùng nhịp sống nông thôn vùng đất cảng mang lại cảm giác gần gũi, thư thái. Đừng quên thưởng thức ẩm thực đặc sản Thủy Nguyên – Hải Phòng như hải sản tươi sống, bánh đa cua, bún cá, nem cua bể, và các món cá sông độc đáo.
Sun World mở ra hành trình ngắm cảnh đặc sắc với tầm nhìn ấn tượng.
(Nguồn: Sưu tầm)
Nếu có thêm thời gian, du khách có thể mở rộng hành trình đến đảo Cát Bà, vịnh Lan Hạ, rừng quốc gia Cát Bà. Hiện nay, cáp treo Sun World Cát Hải – Phù Long là lựa chọn di chuyển nhanh chóng, tiện lợi, vừa ngắm cảnh đẹp vừa tiết kiệm thời gian so với phà truyền thống, giúp chuyến du lịch trở nên trọn vẹn và đa trải nghiệm.
6. Kinh nghiệm ghé thăm Đền An Lư
Cảnh quan quanh Đền An Lư tạo nên sự giao thoa hài hòa giữa thiên nhiên và đời sống ven sông. (Nguồn: Sưu tầm)
Để cảm nhận trọn vẹn giá trị lịch sử, kiến trúc và tâm linh của Đền An Lư, du khách nên chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi ghé thăm. Một vài kinh nghiệm nhỏ dưới đây sẽ giúp chuyến đi trở nên trang nghiêm, thuận lợi và lưu lại nhiều dấu ấn đẹp trong hành trình khám phá di sản văn hóa địa phương.
Để chuyến tham quan Đền An Lư được trọn vẹn và ý nghĩa, du khách nên chuẩn bị trang phục lịch sự, kín đáo, tránh mặc quần áo quá ngắn hoặc hở, đồng thời chọn giày dép thoải mái như sandal hoặc giày thể thao vì có thể phải di chuyển bộ trên các bậc thang hoặc khuôn viên rộng của đền.
Khi vào đền, cần giữ trật tự, nói nhỏ và hạn chế tiếng cười đùa để tôn trọng không gian linh thiêng. Tuyệt đối không tự ý chạm tay vào tượng thờ, long ngai, hoành phi, sắc phong hoặc các đồ thờ tự khác. Việc dâng lễ, thắp hương nên thực hiện đúng vị trí quy định, không đặt lễ hoặc rải tiền lên ban thờ một cách tùy tiện. Hạn chế mang thức ăn, đồ uống, và không hút thuốc trong khu vực chính điện. Ngoài ra, tránh quay phim hay chụp ảnh trong các nghi lễ chính nếu chưa được phép.
Thời điểm lý tưởng để ghé thăm là dịp lễ hội 11/11 âm lịch, khi du khách có thể tận hưởng không khí sinh động với các nghi thức rước sắc, tế lễ, trò chơi dân gian như hát đúm, đánh đu, chọi gà, cờ tướng, đem lại trải nghiệm văn hóa độc đáo. Vào những ngày thường, đền mang không gian yên tĩnh, cổ kính, thích hợp cho việc chụp ảnh kiến trúc, cảnh vật ven sông và cây xanh xung quanh.
Các góc chụp ấn tượng bao gồm: toàn cảnh cổng đền, sân đền, mái ngói, các chi tiết chạm trổ gỗ, hoành phi, câu đối. Tượng danh y Tuệ Tĩnh cũng là điểm nhấn quan trọng, nhưng nên giữ khoảng cách và tránh dùng đèn flash trực tiếp để bảo vệ hiện vật. Trong dịp lễ hội, hình ảnh hát đúm, trò chơi dân gian trên nền làng quê ven sông sẽ là kỷ niệm khó quên cho bất kỳ du khách nào.
Đền An Lư là một trong những di tích lịch sử – tâm linh tiêu biểu của Hải Phòng, thu hút đông đảo du khách đến tham quan và chiêm bái mỗi năm. Với không gian cổ kính, kiến trúc đặc trưng cùng nhiều giá trị văn hóa được lưu giữ, nơi đây trở thành điểm đến lý tưởng cho những ai muốn khám phá chiều sâu lịch sử và đời sống tín ngưỡng của người dân vùng đất cảng.
