1. Giới thiệu tổng quan về chùa Long Cảm
Chùa Long Cảm nằm trên sườn phía nam núi Ốc Sơn, thuộc xã Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa. (Nguồn: Sưu tầm)
Chùa Long Cảm nằm trên sườn phía nam núi Ốc Sơn, thuộc xã Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa. Từ trung tâm Thanh Hóa, bạn chỉ cần di chuyển khoảng 28 km về phía Tây, theo các tuyến đường thuận tiện như quốc lộ 1A và những cung đường liên tỉnh.
Khuôn viên chùa Long Cảm bao gồm các công trình kiến trúc chiếm độc đáo. Núi Ốc Sơn có hình trụ vươn lên giữa đồng bằng ngập nước, bao quanh là dãy núi đá vôi, tạo thành một lòng chảo tự nhiên vô cùng độc đáo và ấn tượng.
Với bề dày lịch sử hơn 1.000 năm, chùa Long Cảm gắn với nhiều sự kiện tiêu biểu thời vua Lý Thái Tổ. Ngôi chùa được ghi nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh từ năm 1991, trở thành biểu tượng văn hóa, tâm linh đặc sắc của vùng Hà Trung. Ngoài vai trò là công trình tôn giáo, chùa còn là nơi lưu giữ nhiều giá trị lịch sử quý giá của dân tộc.
2. Lịch sử chùa Long Cảm và những giai thoại linh thiêng
2.1. Sự tích thành lập và truyền thuyết "Rồng giúp vua"
Theo lời sư thầy Thích Đàm Hảo, Phó trụ trì chùa Long Cảm, ngôi chùa được dựng lên sau sự kiện năm Thuận Thiên thứ 11 (1020), khi vua Lý Thái Tổ tiến quân về phương Nam. Truyền thuyết kể lại rằng trong một giấc mộng, vua đã gặp vị thần linh trên đỉnh núi Ốc Sơn hiện về và hứa phù trợ cho công cuộc chinh chiến.
Khi đại nghiệp phương Nam thành công, nhà vua trở về kinh đô, nhớ lại điềm mộng linh thiêng này. Để bày tỏ lòng biết ơn đối với sự phù trợ, vua Lý Thái Tổ quyết định cho dựng chùa trên núi Ốc Sơn, đặt tên là "Long Cảm". Long biểu trưng cho Rồng, vị thần linh che chở, còn Cảm mang ý nghĩa tri ân, thể hiện sự tôn kính của nhà vua trước ân đức thiêng liêng.
2.2. Những lần trùng tu nổi bật
Trong suốt chiều dài lịch sử, chùa Long Cảm nhiều lần được trùng tu, tôn tạo qua các triều đại. Thời nhà Trần, vua Trần Thái Tông (1225-1258) khi dẫn quân đi đánh Chiêm Thành (1252) từng đóng quân tại đây. Nhà vua cũng từng mộng gặp thần núi Ốc Sơn, rồi chiến dịch diễn ra thuận lợi.
Trong suốt chiều dài lịch sử, chùa Long Cảm nhiều lần được trùng tu, tôn tạo qua các triều đại. (Nguồn: Sưu tầm)
Đến thời Nguyễn, dấu mốc lớn trong lịch sử chùa Long Cảm là năm 1843, khi vua Thiệu Trị trong chuyến đi kinh lý phương Bắc đã ghé thăm chùa. Thấy cảnh vật đẹp nhưng chùa đã xuống cấp, nhà vua quyết định cho trùng tu, ban tặng chuông đồng và cho khắc bia công đức. Dưới thời vua Tự Đức, hòa thượng Minh Nguyệt dựng điện Long Chương, góp phần hoàn thiện kiến trúc ngôi chùa.
Bước sang thời hiện đại (2003-2005), chùa Long Cảm tiếp tục được đầu tư trùng tu, mở rộng nhờ sự phối hợp của tỉnh, huyện Hà Trung và cộng đồng phật tử. Cổng Tam Quan được xây lại, chuông đồng mới trọng lượng hơn 500 kg được đúc, tạo nên tiếng ngân vang sâu lắng và linh thiêng.
2.3. Chùa Long Cảm - Di tích lịch sử cấp tỉnh
Việc chùa Long Cảm được ghi nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh từ năm 1991 đã tôn vinh giá trị to lớn của ngôi chùa trong hệ thống di sản Việt Nam. Dù đã qua nhiều lần trùng tu, chùa vẫn giữ được nhiều dấu tích cổ kính ở từng giai đoạn lịch sử khác nhau.
Chùa Long Cảm không chỉ nổi bật nhờ lưu giữ nhiều cổ vật quý mà còn là nơi đón nhận đông đảo du khách, phật tử tới chiêm bái, tìm hiểu lịch sử dân tộc. Ngôi chùa ngày nay đã trở thành điểm đến văn hóa tâm linh tiêu biểu của Thanh Hóa, góp phần bảo tồn và lan tỏa các giá trị di sản truyền thống.
3. Kiến trúc đặc sắc và cảnh quan chùa Long Cảm
3.1. Tổng thể kiến trúc, từ Tam Quan tới chùa chính
Toàn bộ không gian kiến trúc chùa Long Cảm được sắp xếp liên tiếp, phát triển dọc theo trục Bắc - Nam tạo thành khuôn viên hài hòa. Đầu tiên là cổng Tam Quan uy nghi, nơi chào đón du khách bước vào. Tiếp theo là khoảng sân rộng, mở lối đến chùa chính - công trình trung tâm gồm Tiền đường và Bái đường.
Toàn bộ không gian kiến trúc chùa được phát triển dọc theo trục Bắc - Nam tạo thành khuôn viên hài hòa. (Nguồn: Sưu tầm)
Ngay phía sau chùa chính là nhà Mẫu thờ Thánh Mẫu, thiết kế độc đáo và hướng về phía Đông. Nhà Tổ nằm phía sau nhà Mẫu, nơi ghi nhận công lao của các vị tổ sư từng gắn bó với chùa. Các công trình phụ như nhà khách, nhà kho, nhà bếp được bố trí nằm về phía sau và phía đông, vừa tiện lợi vừa gìn giữ không gian truyền thống.
Khu Xá Lỵ được đặt ở phía Đông, thấp hơn sân chính khoảng 15 m, là nơi lưu giữ tro cốt hoặc xá lợi của các vị Tổ và phật tử có công. Cách bố cục này tạo nên không gian tâm linh tổng thể cho chùa Long Cảm, mang lại cảm giác nghiêm trang, tôn kính cho bất kỳ ai ghé thăm.
3.2. Hiện vật quý và dấu tích nghìn năm
Trong khuôn viên chùa Long Cảm còn lưu giữ nhiều cổ vật giá trị, nổi bật là 4 cột đá chạm khắc chữ Hán thời Lý ở hiên chùa chính. Những cột đá này có tuổi đời hàng trăm năm, là dấu tích quý hiếm còn lại từ thời Lý, mang ý nghĩa lớn về lịch sử, nghệ thuật.
Các hiện vật như bia ký, chuông đồng, khánh đá thời Lê - Nguyễn trở thành bộ sưu tập phong phú cho ngôi chùa. Đặc biệt, khánh đá cổ ở chùa Long Cảm phát ra âm thanh trầm bổng, vang như chuông đồng khi vỗ nhẹ, hoàn toàn khác biệt với khánh đá mới chỉ phát ra âm thanh lạch cạch.
Tượng hộ pháp, cửa võng, các tác phẩm chạm khắc đại tự cổ đều thể hiện sự tinh tế trong nghệ thuật điêu khắc thời Nguyễn tại Thanh Hóa. Những hiện vật này không chỉ dùng để trang trí mà còn giúp nghiên cứu quá trình phát triển hệ thống tượng pháp qua các thời kỳ.
3.3. Tiểu cảnh và cây di sản trong khuôn viên chùa
Khuôn viên chùa Long Cảm có nhiều cây cổ thụ lâu năm, tạo nên không gian xanh mát, đồng thời gây ấn tượng linh thiêng. Cây đa cổ thụ và cây ngâu cổ 500 năm tuổi bên chùa không chỉ tô điểm cảnh quan mà còn gắn bó với đời sống tâm linh của người dân địa phương.
Phong cảnh quanh chùa Long Cảm cũng là sự hòa quyện giữa vẻ cổ kính của kiến trúc chùa và thiên nhiên tươi đẹp của núi Ốc Sơn. (Nguồn: Sưu tầm)
Các khu tiểu cảnh được thiết kế hài hòa với tượng Quan Thế Âm Bồ Tát cùng bể cá Koi, mang lại cảm giác an yên, tĩnh lặng trong không gian chùa. Những chi tiết này góp phần tạo nên bầu không khí thích hợp cho việc chiêm bái và suy ngẫm.
Phong cảnh quanh chùa Long Cảm cũng là sự hòa quyện giữa vẻ cổ kính của kiến trúc chùa và thiên nhiên tươi đẹp của núi Ốc Sơn. Từ sân chùa, du khách có thể phóng tầm mắt ngắm nhìn cánh đồng, làng quê yên bình bên dưới, vẽ nên bức tranh thiên nhiên tràn đầy thi vị.
4. Trải nghiệm chiêm bái, lễ hội và hoạt động tại chùa Long Cảm
4.1. Hành trình chiêm bái chùa Long Cảm
Chùa Long Cảm là điểm dừng chân phù hợp cho du khách ghé thăm, vãn cảnh và chiêm bái khi đến Hà Trung. Vào các dịp lễ lớn của Phật giáo như cầu an đầu xuân, lễ Phật đản cùng nhiều sự kiện trọng đại trong năm, chùa đón lượng lớn phật tử và khách thập phương.
Chùa Long Cảm là điểm dừng chân phù hợp cho du khách ghé thăm, vãn cảnh và chiêm bái khi đến Hà Trung. (Nguồn: Sưu tầm)
Trước khi đến chùa chiêm bái, du khách nên chuẩn bị trang phục kín đáo, lịch sự để phù hợp với không gian tâm linh. Nên mặc quần áo gọn gàng, tránh áo ba lỗ, quần đùi hoặc trang phục quá ngắn; ưu tiên giày dép thoải mái, dễ tháo ra khi vào các điện thờ.
Sự trang nghiêm của chùa Long Cảm tạo môi trường lý tưởng để tìm về sự an yên trong lòng. Âm thanh chuông chùa với quả chuông nặng 500 kg hòa cùng tiếng khánh đá cổ mang đến không gian linh thiêng, dễ dàng giúp bạn lắng đọng tâm hồn giữa ngôi chùa cổ kính.
4.2. Các nghi lễ, hoạt động tâm linh và trải nghiệm nên thử
Lễ cầu quốc thái dân an được tổ chức tại chùa Long Cảm là dịp ý nghĩa để du khách thắp hương cầu bình an cho đất nước, gia đình và bản thân. Việc dâng hương tưởng nhớ các danh nhân gắn với lịch sử chùa cũng là dịp để gìn giữ và phát huy truyền thống.
Khu xá lợi trong chùa là nơi để du khách khám phá sâu hơn về quá trình phát triển của chùa Long Cảm qua các thời kỳ. Bạn có thể lắng nghe các tăng, ni kể lại những câu chuyện, truyền thuyết linh thiêng liên quan đến ngôi chùa lâu đời này.
Nếu muốn trải nghiệm tâm linh sâu sắc, chùa Long Cảm thường tổ chức các chương trình hướng dẫn thiền, tụng kinh dưới sự chỉ dẫn của nhà chùa. Những hoạt động này mang lại cơ hội thực tập, cảm nhận sự an lạc, tĩnh tại giữa không gian linh thiêng của chốn cửa Phật.
Ngoài ra du khách có thể kết hợp tham quan Núi Nưa - Am Tiên, điểm đến giàu lớp lang lịch sử và sắc thái tâm linh của Thanh Hóa. Khu vực này đang được định hướng bổ sung thêm trải nghiệm khám phá thông qua dự án Huyền tích Am Tiên, hứa hẹn góp phần phát triển tuyến tham quan theo hướng văn hoá - tâm linh kết hợp sinh thái của vùng. Nhờ vậy, du khách có thể dễ dàng lên kế hoạch cho chuyến đi trong ngày hoặc hành trình ngắn, kết nối giữa di tích - cảnh quan - trải nghiệm bản địa.
5. Những tip hữu ích khi tham quan chùa Long Cảm
5.1. Mẹo tham quan, chụp ảnh đẹp, sống ảo tại chùa Long Cảm
Khu vực cổng Tam Quan của chùa Long Cảm là vị trí chụp ảnh ưa thích khi có thể phối cảnh kiến trúc cổ với núi non phía sau. Chùa chính với mái chồng rường giá chiêng truyền thống mang tới những bức hình đậm chất kiến trúc cổ Việt Nam. Sân chùa hướng lên núi Ốc Sơn mở ra bối cảnh núi non hùng vĩ, giúp các bức ảnh thêm phần linh thiêng, sâu lắng.
Chùa chính với mái chồng rường giá chiêng truyền thống mang tới những bức hình đậm chất kiến trúc cổ Việt Nam. (Nguồn: Sưu tầm)
Khu Xá Lỵ là không gian yên tĩnh, rất phù hợp để lưu lại những bức ảnh chiêm nghiệm. Những gốc cây cổ thụ trong khuôn viên chùa cũng là điểm nhấn độc đáo, tạo nền cho những tấm hình kỷ niệm ý nghĩa.
Thời gian chụp ảnh lý tưởng tại chùa Long Cảm là buổi sáng sớm với ánh sáng mềm mại, hoặc vào chiều tà khi nắng vàng nhạt tạo hiệu ứng huyền ảo. Khi chụp ảnh, du khách nên chú ý giữ gìn sự tôn nghiêm, không chụp ở các khu vực cấm và tránh sử dụng đèn flash trong điện thờ để giữ yên tĩnh cho chốn chùa.
5.2. Chuẩn bị vật dụng cần thiết, bảo vệ sức khỏe khi đi chùa
Khi đến chùa Long Cảm, du khách nên ưu tiên những giày dép tiện lợi, dễ tháo vì phải di chuyển liên tục khi vào các điện thờ. Nên mang theo nước uống vừa đủ, nón mũ, kính râm để tránh nắng, đặc biệt khi leo núi Ốc Sơn. Một chiếc áo khoác nhẹ sẽ hữu ích vào chiều tối bởi nhiệt độ trên núi có thể mát hơn.
Thời tiết có tác động lớn đến trải nghiệm tham quan. Vào mùa mưa, hãy chuẩn bị áo mưa phòng khi trời bất chợt đổ mưa, do đường lên núi có thể ẩm ướt, trơn trượt. Trong những ngày nắng gắt, nhớ bổ sung nước và bảo vệ da để tránh mệt mỏi do nắng nóng.
Du khách cao tuổi, trẻ em khi leo núi nên đi cùng người thân để hỗ trợ, bởi những cung đường có độ dốc nhất định. Với những người có vấn đề sức khỏe như tim mạch hoặc huyết áp, nên trao đổi với bác sĩ trước khi dự định tham quan chùa Long Cảm. Việc chuẩn bị kỹ lưỡng sẽ giúp chuyến đi an toàn và trọn vẹn hơn.
Chùa Long Cảm là một điểm đến đặc biệt, nơi hội tụ giá trị lịch sử nghìn năm, kiến trúc cổ truyền tinh xảo và không gian tâm linh thanh tịnh giữa cảnh quan thiên nhiên hữu tình. Hành trình chiêm bái tại ngôi chùa cổ này sẽ mang đến những trải nghiệm sâu sắc về văn hóa tâm linh và lịch sử dân tộc. Hãy lưu lại chùa Long Cảm trong kế hoạch khám phá Thanh Hóa để cảm nhận trọn vẹn nét đẹp linh thiêng của vùng đất cố đô.
