1. Tổng quan về đền Vua Lê Đại Hành
Nằm trong quần thể di tích đặc biệt của Cố đô Hoa Lư, đền Vua Lê Đại Hành là điểm đến lưu giữ nhiều giá trị lịch sử và văn hóa của dân tộc Việt. Ngôi đền tọa lạc tại thôn Trường Yên Hạ, phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình và chỉ cách đền Vua Đinh Tiên Hoàng khoảng 300 m. Giữa khung cảnh non nước hữu tình, đền hiện lên cổ kính, uy nghiêm với mái ngói rêu phong, tường gạch cũ và những hàng cây xanh tỏa bóng, gợi cảm giác yên bình, trầm mặc giữa đất trời Cố đô.
Đền Vua Lê Đại Hành nằm trong quần thể di tích đặc biệt của Cố đô Hoa Lư. (Nguồn: Sưu tầm)
Đền được xây dựng từ thế kỷ XVII, trải qua nhiều lần trùng tu nhưng vẫn giữ được vẻ đẹp của kiến trúc truyền thống Việt Nam. Đây là nơi thờ vua Lê Đại Hành – người đã lãnh đạo nhân dân đánh bại quân Tống xâm lược và mở ra thời kỳ thịnh trị cho Đại Cồ Việt. Ngôi đền không chỉ là nơi tưởng niệm vị vua anh minh mà còn là điểm dừng chân lý tưởng cho những ai yêu thích khám phá lịch sử, chiêm ngưỡng kiến trúc cổ và tìm lại cảm giác thanh tịnh giữa khung cảnh yên bình của vùng đất Hoa Lư xưa.
2. Lịch sử hình thành đền Vua Lê Đại Hành
Đền Vua Lê Đại Hành được xây dựng trên nền cung điện xưa của triều đại nhà Lê. Sau khi vua Đinh Tiên Hoàng băng hà, Lê Hoàn lên ngôi, tiếp tục sự nghiệp thống nhất đất nước, mở mang bờ cõi và đưa Đại Cồ Việt bước vào thời kỳ hưng thịnh. Để tưởng nhớ công lao to lớn của vị vua anh minh, người dân đã lập đền thờ ngay tại khu vực hoàng cung cũ, biến nơi từng là cung điện xưa thành chốn linh thiêng lưu giữ dấu ấn lịch sử.
Trải qua nhiều biến động của thời gian, ngôi đền đã được trùng tu, tôn tạo qua các triều đại Lý, Trần, Hậu Lê và Nguyễn. Mỗi lần trùng tu đều giữ nguyên nền móng cũ, đồng thời bổ sung thêm những nét kiến trúc đặc trưng của từng thời kỳ, tạo nên một tổng thể hài hòa giữa cổ kính và tinh tế. Nhờ đó, đền Vua Lê Đại Hành không chỉ là nơi thờ tự mà còn là chứng nhân lịch sử phản ánh quá trình phát triển của nghệ thuật kiến trúc Việt Nam qua nhiều thế kỷ.
Đền Vua Lê Đại Hành được xây dựng ngay trên nền cung điện xưa của triều đại nhà Lê. (Nguồn: Sưu tầm)
Đặc biệt, trong đợt khai quật khảo cổ năm 1998 tại khu di tích Cố đô Hoa Lư, các nhà nghiên cứu đã phát hiện nhiều dấu tích quý như nền cung điện, gạch trang trí, tượng thờ và đồ gốm cổ có niên đại từ thế kỷ X đến XVII. Những hiện vật ấy không chỉ khẳng định vị trí lịch sử của ngôi đền mà còn góp phần làm sáng tỏ giá trị văn hóa, nghệ thuật và tâm linh sâu sắc mà đền Vua Lê Đại Hành đang lưu giữ đến ngày nay.
3. Khám phá kiến trúc độc đáo của đền Vua Lê Đại Hành
3.1. Tổng thể kiến trúc: “Nội công, ngoại quốc”
Khi tham quan đền Vua Lê Đại Hành, du khách sẽ được chiêm ngưỡng một trong những công trình cổ mang đậm dấu ấn lịch sử của vùng Cố đô Hoa Lư. Ngôi đền được xây dựng vào thế kỷ XVII, cùng thời với đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng, mang phong cách kiến trúc truyền thống “nội công ngoại quốc” . Bên trong được sắp xếp theo bố cục hình chữ Công, bên ngoài là hành lang bao quanh tạo thành hình chữ Quốc. Nhìn từ xa, đền hiện lên trang nghiêm, cổ kính giữa khung cảnh núi non xanh thẳm, hồ nước phẳng lặng và cây cối rợp bóng, khiến ai ghé qua cũng cảm nhận được vẻ tĩnh lặng và linh thiêng đặc trưng của vùng đất Cố đô.
Bước qua cổng đền, du khách sẽ thấy không gian mở dần ra với ba tòa chính: Bái Đường, Thiêu Hương và Chính Cung. Các công trình đều được làm bằng gỗ lim vững chắc, mái ngói cong uốn lượn, cột kèo chạm khắc tỉ mỉ hình rồng, phượng, hoa sen. Gian Bái Đường rộng rãi là nơi tổ chức các nghi lễ lớn, phía sau là tòa Thiêu Hương yên tĩnh, nơi thờ bốn vị tướng trung nghĩa của triều Tiền Lê. Không gian đền luôn thoang thoảng hương trầm, ánh nắng len qua mái ngói cổ tạo cảm giác ấm áp, yên bình và trầm mặc.
Chính Cung là nơi linh thiêng nhất của đền, nơi lưu giữ ba pho tượng đồng được sơn son thếp vàng rực rỡ, tượng trưng cho sự uy nghi và vẻ đẹp trường tồn của triều Tiền Lê. Tượng vua Lê Đại Hành được đặt ở giữa với gương mặt quắc thước, dáng ngồi uy nghi, thể hiện phong thái của bậc minh quân từng chèo lái đất nước qua sóng gió. Bên trái là tượng hoàng hậu Dương Vân Nga hiền hậu, đức độ, bên phải là tượng Lê Long Đĩnh. Mỗi pho tượng đều được chế tác công phu, tỉ mỉ đến từng đường nét, vừa mang giá trị nghệ thuật, vừa thể hiện lòng tri ân sâu sắc của người đời sau.
Khu vực thờ tự Vua Lê Đại Hành. (Nguồn: Sưu tầm)
3.2. Nghệ thuật chạm khắc và không gian linh thiêng
Đền vua Lê Đại Hành là một trong những công trình tiêu biểu phản ánh đỉnh cao của nghệ thuật chạm khắc gỗ Việt Nam thế kỷ XVII. Toàn bộ hệ thống cột, kèo và xà ngang đều được chế tác từ gỗ lim quý, chạm trổ tinh tế với những họa tiết mang đậm dấu ấn cung đình như rồng, phượng, hoa sen hay tứ linh. Mỗi đường nét đều mềm mại, uyển chuyển nhưng vẫn toát lên sự mạnh mẽ, biểu trưng cho quyền lực và sự thịnh vượng của triều đại. Những bức hoành phi, câu đối sơn son thếp vàng lấp lánh, nét chữ Hán cổ thanh thoát, góp phần tạo nên vẻ uy nghi, trang trọng cho không gian thờ tự.
Bước vào bên trong, du khách dễ dàng cảm nhận được không khí linh thiêng lan tỏa trong từng chi tiết nhỏ. Giữa sân đền là long sàng bằng đá xanh nguyên khối, được chạm khắc tỉ mỉ hình rồng mây uốn lượn. Hai bên là vườn cây xanh mát, được sắp xếp đối xứng theo trục chính đạo, làm nổi bật vẻ cân đối, hài hòa của toàn bộ công trình. Khi ánh nắng chiếu qua tán cổ thụ, phản chiếu lên mái ngói rêu phong và nền gạch đỏ sẫm, cả không gian như khoác lên mình vẻ đẹp trầm mặc, vừa tôn nghiêm vừa bình yên đến lạ.
4. Một số lưu ý khi tham quan đền Vua Lê Đại Hành
4.1. Thời gian mở cửa và giá vé
Khu di tích đền Vua Lê Đại Hành mở cửa từ 8:00 đến 17:00 hàng ngày, phục vụ du khách trong và ngoài nước đến tham quan, chiêm bái và tìm hiểu về lịch sử triều đại nhà Lê.
Người lớn, học sinh cấp 3: 20.000 VNĐ/khách/lượt
Học sinh cấp 1, 2: 10.000 VNĐ/học sinh/lượt
Trẻ em dưới 1 m: miễn phí
Du khách có thể mua vé ngay tại cổng khu di tích hoặc kết hợp mua vé chung nếu muốn tham quan thêm đền Vua Đinh Tiên Hoàng trong cùng khu vực. Lưu ý, mức giá trên có thể thay đổi tùy thời điểm hoặc dịp lễ hội, vì vậy du khách nên kiểm tra trước khi đến để chủ động trong lịch trình tham quan.
4.2. Tuân thủ quy định bảo vệ di tích và ứng xử văn minh
Khi tham quan đền Vua Lê Đại Hành, du khách nên thể hiện sự tôn trọng đối với không gian linh thiêng và các giá trị văn hóa lịch sử nơi đây. Hãy giữ gìn vệ sinh chung, không vứt rác bừa bãi và tuyệt đối không khắc, viết hoặc vẽ lên tường, cột hay các hiện vật trong khu di tích. Những pho tượng, hoành phi, câu đối hay đồ thờ đều là cổ vật quý, vì vậy du khách không nên chạm tay, tựa người hoặc chụp ảnh quá gần để tránh gây hư hại.
Bên cạnh đó, hãy giữ thái độ lịch sự và nói chuyện nhỏ nhẹ khi vào khu vực thờ tự. Trang phục cần gọn gàng, kín đáo, tránh mặc đồ quá ngắn hoặc phản cảm. Việc tuân thủ các quy định và ứng xử văn minh không chỉ giúp bảo tồn giá trị di tích mà còn thể hiện ý thức và nét đẹp trong văn hóa ứng xử của mỗi du khách khi đến với vùng đất Cố đô Hoa Lư.
4.3. Kết hợp tham quan những địa điểm du lịch nổi tiếng tại Ninh Bình
Sau khi chiêm bái và tìm hiểu về lịch sử tại đền Vua Lê Đại Hành, du khách có thể kết hợp tham quan thêm nhiều điểm đến hấp dẫn khác trong khu vực để chuyến đi thêm trọn vẹn.
Đền Vua Đinh Tiên Hoàng: Chỉ cách đền Vua Lê Đại Hành khoảng 300 m, đây là nơi thờ vị vua khai quốc của nhà nước Đại Cồ Việt. Ngôi đền mang vẻ uy nghi, cổ kính, được bao quanh bởi núi non trùng điệp và hồ nước phẳng lặng. Du khách đến đây có thể tìm hiểu về cuộc đời và công lao to lớn của vua Đinh Bộ Lĩnh, chiêm ngưỡng kiến trúc “nội công ngoại quốc” đặc trưng cùng những pho tượng, hoành phi, câu đối được chạm khắc tinh xảo.
Tràng An: Là Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới được UNESCO công nhận, Tràng An nổi tiếng với hành trình ngồi thuyền xuyên qua hệ thống hang động kỳ ảo như Hang Tối, Hang Sáng, Hang Nấu Rượu… Dọc theo dòng sông là những ngọn núi đá vôi sừng sững và thảm thực vật xanh mướt quanh năm, tạo nên khung cảnh sơn thủy hữu tình hiếm có. Đây là địa điểm lý tưởng cho những ai yêu thiên nhiên và muốn tận hưởng không gian trong lành, yên bình của Ninh Bình.
Tam Cốc – Bích Động: Được mệnh danh là “Vịnh Hạ Long trên cạn”, khu du lịch Tam Cốc – Bích Động thu hút du khách bởi vẻ đẹp nên thơ của dòng sông Ngô Đồng uốn lượn giữa cánh đồng lúa vàng và những dãy núi đá vôi hùng vĩ. Ngoài ra, du khách có thể leo lên chùa Bích Động, nơi được mệnh danh là “Nam thiên đệ nhị động”, để ngắm trọn khung cảnh yên bình của vùng Cố đô.
Quảng trường Thời Đại: Đến với Quảng trường Thời Đại Ninh Bình, du khách sẽ được hòa mình vào không gian sôi động và hiện đại bậc nhất của vùng đất Cố đô. Khi màn đêm buông xuống, hệ thống nhạc nước với hàng nghìn vòi phun và ánh sáng LED rực rỡ tạo nên những màn trình diễn mãn nhãn, kết hợp âm thanh sống động khiến không khí thêm phần cuốn hút. Du khách có thể dạo bước quanh khu quảng trường rộng lớn, chụp ảnh bên biểu tượng “Trống Đọi Tam” khổng lồ hay thưởng thức cà phê và ẩm thực đường phố tại các khu vực xung quanh. Đây là nơi lý tưởng để tận hưởng buổi tối thư giãn sau hành trình khám phá Ninh Bình.
Quảng trường Thời Đại nổi bật với biểu tượng Trống Đọi Tam. (Nguồn: Báo Thanh Niên)
Hành trình tham quan đền Vua Lê Đại Hành không chỉ là chuyến đi tìm về cội nguồn lịch sử mà còn là dịp để cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp của vùng đất Cố đô Hoa Lư. Giữa khung cảnh sông núi hòa quyện, tiếng chuông chùa ngân vang trong làn hương trầm thoang thoảng, đền Vua Lê Đại Hành mang đến cho du khách cảm giác yên bình và lắng đọng. Nếu bạn đang tìm một điểm đến vừa linh thiêng, vừa bình yên, hãy dành thời gian ghé thăm đền Vua Lê Đại Hành, nơi quá khứ và hiện tại giao hòa trong không gian đậm dấu ấn Việt.
