1. Tổng quan về du lịch Như Xuân Thanh Hóa
Như Xuân là tên gọi quen thuộc của vùng đất miền núi phía tây nam tỉnh Thanh Hóa, nổi bật với địa hình đồi núi, rừng xanh, suối thác và những bản làng mang đậm bản sắc dân tộc. Trước đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, nơi đây là một huyện của Thanh Hóa, giáp khu vực Nghệ An và có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng. Hiện nay, các địa danh thuộc huyện Như Xuân trước đây nằm trong những xã mới của tỉnh Thanh Hóa, nhưng tên Như Xuân vẫn được sử dụng phổ biến khi giới thiệu điểm đến du lịch.
Không sở hữu những bãi biển đông đúc hay khu vui chơi quy mô lớn, Như Xuân thu hút du khách bằng vẻ đẹp tự nhiên và không gian sống bình dị. Những dòng thác len qua vách đá, những cánh rừng xanh mát cùng các công trình tín ngưỡng lâu đời tạo nên hành trình khám phá đa dạng. Bên cạnh đó, đời sống văn hóa của đồng bào Thái và Thổ cũng là nét hấp dẫn riêng, thể hiện qua phong tục truyền thống, nhà sàn, ẩm thực và các lễ hội dân gian. Đây là lựa chọn phù hợp cho những ai muốn tìm hiểu một góc khác của xứ Thanh ngoài các điểm du lịch biển nổi tiếng.
Như Xuân Thanh Hóa nổi bật với cảnh quan đồi núi, rừng xanh và những bản làng bình yên. (Nguồn: Sưu tầm)
2. Những địa điểm hấp dẫn khi du lịch Như Xuân Thanh Hóa
2.1. Thác Đồng Quan
Nhắc đến du lịch Như Xuân Thanh Hoá, thác Đồng Quan là điểm đến nổi bật dành cho những người yêu thiên nhiên và muốn tìm kiếm không gian thư giãn giữa núi rừng. Thác nằm tại khu vực thôn Đồng Tâm, xã Hóa Quỳ, thuộc vùng Như Xuân trước đây. Dòng nước bắt nguồn từ khu vực núi Bù Mùn, chảy qua nhiều tầng đá tạo thành những màn nước trắng xóa xen lẫn các hồ nước nhỏ. Bao quanh thác là cây cối xanh tươi, mang đến không khí mát mẻ và khung cảnh thích hợp cho những chuyến đi cuối tuần.
Một trải nghiệm đáng thử tại đây là đi bộ dọc theo dòng suối, ngắm những tầng thác và dừng chân chụp ảnh tại các vị trí phù hợp. Khu vực còn được đầu tư một số hạng mục phục vụ khách tham quan như lối đi, điểm nghỉ chân và cảnh quan hoa cỏ. Vào mùa sim chín, những khu vực trồng sim trong khu du lịch cũng góp phần tạo nên nét riêng cho cảnh quan. Thác Đồng Quan được công nhận là danh lam thắng cảnh cấp tỉnh vào năm 2019, khẳng định giá trị tự nhiên của địa điểm này.
Nếu có ý định vui chơi dưới nước, bạn cần tìm hiểu khu vực được phép tiếp cận và tuân thủ hướng dẫn tại chỗ. Các phiến đá quanh thác có thể trơn trượt, đặc biệt sau mưa lớn. Du khách nên mang giày có độ bám tốt, tránh leo trèo lên những mỏm đá nguy hiểm và không xuống nước khi dòng chảy mạnh.
Thác Đồng Quan nổi bật với những tầng nước trắng xóa giữa khung cảnh núi rừng xanh mát của Như Xuân. (Nguồn: Sưu tầm)
2.2. Đền Chín Gian
Đền Chín Gian là công trình tín ngưỡng tiêu biểu của đồng bào Thái tại vùng Như Xuân trước đây, tọa lạc trên đồi Pú Pỏm thuộc xã Thanh Quân. Ngôi đền gắn với tín ngưỡng thờ trời và các vị thần bảo hộ cộng đồng, phản ánh quan niệm tâm linh được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Tên gọi Chín Gian bắt nguồn từ cấu trúc gồm chín gian thờ, mỗi gian mang ý nghĩa riêng trong hệ thống tín ngưỡng truyền thống của người Thái ở vùng sáu Thanh.
Điểm nổi bật của đền là kiến trúc mang dấu ấn văn hóa dân tộc, không gian thờ tự trang nghiêm và vị trí giữa cảnh quan núi rừng. Khuôn viên đền được bố trí với sân rộng, các công trình thờ tự và những tượng trâu đá gắn với nghi thức dâng trâu tế trời. Những chi tiết này giúp du khách hiểu thêm về đời sống tinh thần, quan niệm về thiên nhiên và ước vọng mùa màng thuận lợi của cộng đồng địa phương.
Hằng năm, lễ hội Dâng trâu tế trời tại đền Chín Gian thu hút người dân và du khách đến tham dự. Các nghi thức dâng hương, tế lễ cùng hoạt động văn hóa truyền thống tạo nên không khí trang trọng, góp phần duy trì bản sắc cộng đồng. Nếu muốn ghé thăm vào dịp lễ hội, bạn nên kiểm tra lịch tổ chức của xã Thanh Quân trước chuyến đi. Khi tham quan, hãy lựa chọn trang phục lịch sự, giữ trật tự và tôn trọng những nghi thức đang diễn ra.
2.3. Làng cổ Tân Hùng
Nếu yêu thích khám phá văn hóa bản địa, làng cổ Tân Hùng là một điểm đến đáng tìm hiểu khi du lịch vùng Như Xuân trước đây. Ngôi làng thuộc khu vực xã Thanh Phong, nổi bật với cảnh quan nông thôn miền núi, những cánh đồng và các ngôi nhà truyền thống của đồng bào Thái. Không gian làng mang vẻ yên bình, tạo điều kiện để du khách tìm hiểu cuộc sống thường ngày, phong tục sinh hoạt và mối liên hệ giữa cộng đồng với thiên nhiên.
Điểm hấp dẫn của Tân Hùng nằm ở những giá trị văn hóa được gìn giữ trong đời sống người dân. Khi ghé thăm, bạn có thể quan sát kiến trúc nhà ở, tìm hiểu nghề dệt thổ cẩm và khám phá cách người dân tổ chức các hoạt động cộng đồng. Những cánh đồng, con suối nhỏ và cảnh quan xanh xung quanh cũng tạo nên khung hình mộc mạc cho những ai yêu thích chụp ảnh.
Để trải nghiệm trọn vẹn hơn, bạn nên dành thời gian trò chuyện với người dân khi có cơ hội hoặc tìm hiểu các hoạt động du lịch cộng đồng được tổ chức tại địa phương. Hãy tôn trọng không gian riêng tư, hỏi ý kiến trước khi chụp ảnh nhà cửa và người dân, đồng thời giữ gìn vệ sinh chung. Những hành động nhỏ này góp phần bảo vệ cảnh quan cũng như các giá trị văn hóa truyền thống của ngôi làng.
Làng cổ Tân Hùng mang vẻ đẹp bình dị với những ngôi nhà truyền thống giữa không gian xanh mát. (Nguồn: Sưu tầm)
2.4. Điểm du lịch sinh thái cộng đồng Thanh Bình
Điểm du lịch sinh thái cộng đồng tại thôn Thanh Bình, trước đây thuộc xã Tân Bình, là một gợi ý dành cho những ai muốn tìm hiểu đời sống văn hóa của người dân địa phương. Khu vực này từng được định hướng phát triển các hoạt động du lịch cộng đồng, kết hợp cảnh quan thiên nhiên với những nét sinh hoạt truyền thống. Không gian bản làng, nhà ở và các hoạt động đời thường tạo điều kiện để du khách tìm hiểu cách người dân gắn bó với rừng, đất sản xuất và những phong tục được truyền lại qua nhiều thế hệ.
Khi đến đây, bạn có thể tìm hiểu thông tin về các hoạt động trải nghiệm đang được tổ chức, thưởng thức món ăn bản địa và khám phá nét đặc trưng trong sinh hoạt cộng đồng. Tuy nhiên, dịch vụ du lịch ở khu vực miền núi có thể thay đổi theo thời gian, nên bạn cần liên hệ trước với địa phương để xác nhận khả năng đón khách, dịch vụ ăn uống và nơi nghỉ nếu có ý định lưu trú.
3. Trải nghiệm văn hóa và ẩm thực tại Như Xuân
3.1. Tìm hiểu văn hóa đồng bào Thái và Thổ
Một trong những điểm đáng nhớ khi khám phá Như Xuân là cơ hội tìm hiểu đời sống văn hóa của đồng bào Thái và Thổ. Các phong tục truyền thống, trang phục dân tộc, nhà sàn, tiếng nói và sinh hoạt cộng đồng góp phần tạo nên bản sắc riêng cho vùng đất miền núi này. Tùy thời điểm, bạn có thể tìm hiểu các hoạt động lễ hội, giao lưu văn nghệ hoặc những nghề thủ công được người dân gìn giữ.
Đặc biệt, người Thái tại xã Thanh Quân còn duy trì lễ hội Dâng trâu tế trời gắn với đền Chín Gian. Đây không chỉ là hoạt động tín ngưỡng mà còn là dịp cộng đồng cùng tưởng nhớ nguồn cội, cầu mong cuộc sống bình an và mùa màng thuận lợi. Nếu có cơ hội tham dự, bạn sẽ hiểu hơn về mối quan hệ giữa tín ngưỡng, thiên nhiên và đời sống nông nghiệp của người dân địa phương.
3.2. Thưởng thức đặc sản miền núi
Ẩm thực là một phần không thể thiếu khi du lịch Như Xuân Thanh Hóa. Những món ăn như cơm lam, gà đồi, cá suối nướng và các món rau rừng mang hương vị mộc mạc, gắn liền với nguồn nguyên liệu địa phương. Cơm lam được nấu trong ống tre hoặc nứa, thường có mùi thơm đặc trưng; trong khi cá suối nướng và gà đồi được chế biến theo cách đơn giản để giữ vị ngọt tự nhiên của nguyên liệu.
Tùy từng bản làng và cơ sở ăn uống, bạn có thể tìm thấy những món ăn truyền thống khác nhau. Nếu muốn thưởng thức bữa ăn mang phong cách địa phương, hãy hỏi trước về thực đơn và đặt món với cơ sở có khả năng phục vụ khách. Việc tìm hiểu nguyên liệu, cách chế biến và câu chuyện phía sau mỗi món ăn cũng giúp chuyến đi trở nên thú vị hơn, đồng thời góp phần hỗ trợ sinh kế của người dân.
Ẩm thực Như Xuân hấp dẫn với nguyên liệu địa phương và cách chế biến dân dã. (Nguồn: Sưu tầm)
4. Kinh nghiệm du lịch Như Xuân Thanh Hóa
4.1. Hướng dẫn di chuyển
Từ trung tâm thành phố Thanh Hóa, bạn có thể di chuyển về khu vực Như Xuân trước đây theo các tuyến đường hướng tây nam, với quãng đường tùy điểm đến cụ thể. Nếu muốn ghé thác Đồng Quan, bạn có thể tìm đường đến xã Hóa Quỳ; còn đền Chín Gian nằm tại xã Thanh Quân. Do các điểm tham quan nằm cách nhau khá xa, bạn nên xác định lịch trình trước và lựa chọn phương tiện phù hợp, chẳng hạn ô tô cá nhân hoặc xe máy nếu quen đường miền núi.
Nếu xuất phát từ Hà Nội, bạn nên dành thời gian cho việc di chuyển và cân nhắc lưu trú qua đêm nếu muốn tham quan nhiều địa điểm. Một số đoạn đường gần thác và bản làng có thể nhỏ hoặc dốc, vì vậy cần kiểm tra tình trạng đường đi, thời tiết và nhiên liệu trước khi khởi hành. Bạn cũng nên liên hệ trước với điểm du lịch cộng đồng nếu có nhu cầu trải nghiệm ăn uống hoặc lưu trú tại địa phương.
4.2. Chuẩn bị hành lý và lưu ý khi tham quan
Bạn nên chuẩn bị trang phục thoải mái, giày có độ bám tốt, nước uống, mũ và kem chống nắng khi khám phá các điểm đến ngoài trời khi du lịch Như Xuân Thanh Hóa. Nếu tham quan thác Đồng Quan, hãy chú ý những phiến đá trơn trượt, không tắm tại khu vực có dòng chảy mạnh và tránh đi vào rừng khi trời mưa. Đối với các điểm di tích tâm linh như đền Chín Gian, bạn nên mặc trang phục lịch sự và tuân thủ hướng dẫn trong khu vực thờ tự.
Ngoài ra, hãy kiểm tra dự báo thời tiết và tình trạng hoạt động của các điểm tham quan trước khi đi. Dịch vụ lưu trú, ăn uống tại một số khu vực còn hạn chế, vì vậy bạn nên chuẩn bị lịch trình và phương án nghỉ ngơi phù hợp. Trong suốt chuyến đi, cần giữ gìn vệ sinh, không xả rác, không tự ý khai thác cây rừng hoặc động vật hoang dã và tôn trọng phong tục địa phương. Đây là cách để hành trình vừa an toàn vừa góp phần bảo vệ cảnh quan và văn hóa bản địa.
4.3. Kết hợp du lịch các điểm đến nổi tiếng tại Thanh Hóa
Sau khi khám phá Như Xuân, bạn có thể kết hợp tham quan những địa danh nổi bật khác của Thanh Hóa để hành trình thêm phong phú. Nếu yêu thích lịch sử và văn hóa, Thành Nhà Hồ là điểm đến đáng cân nhắc với kiến trúc thành đá độc đáo, trong khi Khu di tích Lam Kinh gắn liền với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và triều Hậu Lê. Bạn cũng có thể ghé suối cá thần Cẩm Lương để chiêm ngưỡng đàn cá sinh sống dưới chân núi đá vôi và tìm hiểu tín ngưỡng dân gian của đồng bào địa phương. Việc kết hợp những điểm đến này sẽ giúp chuyến du lịch Như Xuân Thanh Hóa có thêm nhiều trải nghiệm về thiên nhiên, lịch sử và văn hóa xứ Thanh.
Trong tương lai, khi quần thể du lịch tâm linh Huyền Tích Am Tiên tại khu vực núi Nưa hoàn thiện và chính thức đón khách, đây cũng sẽ là lựa chọn đáng mong đợi cho những ai muốn khám phá thêm các điểm đến tâm linh của Thanh Hóa. Dự án được định hướng kết hợp giá trị lịch sử, văn hóa tín ngưỡng và cảnh quan sinh thái, hứa hẹn mang đến trải nghiệm mới cho du khách.
Hình ảnh phối cảnh dự án Huyền Tích Am Tiên. (Nguồn: Sưu tầm)
Với thác Đồng Quan xanh mát, đền Chín Gian giàu bản sắc tín ngưỡng và những bản làng mang đậm văn hóa dân tộc, du lịch Như Xuân Thanh Hoá là lựa chọn phù hợp cho những ai muốn khám phá thiên nhiên và trải nghiệm đời sống miền núi. Không chỉ có cảnh quan hấp dẫn, vùng đất này còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống cùng nền ẩm thực mộc mạc. Hãy chuẩn bị lịch trình hợp lý, tìm hiểu điều kiện tham quan và dành thời gian trò chuyện với người dân địa phương để chuyến đi thêm ý nghĩa.
