1. Khái quát về lễ hội Xòe Thái Mường Lò
1.1. Lễ hội Xòe Thái Mường Lò diễn ra ở đâu và thời gian tổ chức
Lễ hội Xòe Thái Mường Lò được tổ chức tại phường Nghĩa Lộ, tỉnh Lào Cai, trong không gian rộng lớn của cánh đồng Mường Lò - Một vùng thung lũng lúa thuộc Tây Bắc nổi bật với diện tích hàng ngàn ha. Nơi đây là tâm điểm cho các hoạt động văn hóa, du lịch, gắn liền với đời sống nông nghiệp bản địa từ nhiều thế hệ. Lễ hội thường diễn ra vào mùa thu, chủ yếu trong tháng 9 hàng năm, trong khuôn khổ Tuần Văn hoá Du lịch Mường Lò kết hợp với Lễ hội khám phá ruộng bậc thang Mù Cang Chải - Một trong những chuỗi sự kiện lễ hội du lịch lớn của tỉnh.
Lễ hội diễn ra vào tháng 9 hàng năm tại phường Nghĩa Lộ, tôn vinh nghệ thuật Xòe Thái di sản nhân loại. (Nguồn sưu tầm)
Trong dịp lễ hội, phường Nghĩa Lộ thiết lập nhiều hoạt động văn hoá, biểu diễn nghệ thuật và giới thiệu văn hoá dân tộc Thái nhằm phục vụ du khách trong nước và quốc tế. Lễ hội Xòe Thái không chỉ là dịp sinh hoạt văn hoá cộng đồng mà còn là hoạt động nổi bật để quảng bá tiềm năng du lịch của vùng Tây Bắc Việt Nam.
Lễ hội có truyền thống gắn với việc đón nhận Bằng ghi danh “Nghệ thuật Xòe Thái” là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại tại phường Nghĩa Lộ vào ngày 24/9/2022, đánh dấu bước phát triển mới trong việc khai thác văn hoá truyền thống kết hợp với hoạt động du lịch.
1.2. Giá trị văn hóa của lễ hội Xòe Thái Mường Lò trong đời sống người Thái
Điệu xòe là biểu trưng văn hoá tinh thần của cộng đồng người Thái Tây Bắc, xuất hiện trong nhiều dịp sinh hoạt thường nhật lẫn các sự kiện trọng đại như lễ cưới, lễ mừng nhà mới, lễ đón khách gần xa. Điệu múa này thể hiện sự gắn kết cộng đồng, biểu tượng các hoạt động lao động truyền thống như gieo cấy, thu hoạch lúa và các nghi lễ mừng tuổi bản mường.
Theo thông tin chính thức, Nghệ thuật Xòe Thái đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại từ ngày 15/12/2021, tạo nên bước ngoặt trong việc khẳng định giá trị văn hoá truyền thống của cộng đồng người Thái trong bối cảnh hội nhập toàn cầu.
Điệu xòe không chỉ là yếu tố nghệ thuật mà còn là phương thức trao truyền văn hoá giữa các thế hệ, góp phần gìn giữ bản sắc dân tộc. Người Thái dạy xòe cho thế hệ trẻ trong các sinh hoạt cộng đồng, đảm bảo những giá trị văn hoá nội sinh được tiếp nối liên tục. Di sản này được truyền dạy rộng rãi ở các bản làng thuộc Nghĩa Lộ và các vùng tập trung dân tộc Thái khác tại Tây Bắc, khẳng định vai trò thiết yếu của xòe trong đời sống tinh thần cộng đồng.
1.3. Sức lan tỏa của lễ hội Xòe Thái Mường Lò với du lịch Tây Bắc
Lễ hội Xòe Thái là điểm nhấn trong chuỗi hoạt động thu hút lượng du khách đáng ghi nhận mỗi mùa lễ hội tại vùng Tây Bắc. Nhiều nguồn tin cho biết trong các dịp lễ hội, phường Nghĩa Lộ và tỉnh Lào Cai đón một lượng lớn du khách đến tham dự, trải nghiệm văn hóa và cảnh sắc địa phương. Sự kiện lễ hội kéo dài nhiều ngày với các hoạt động văn hoá, trình diễn nghệ thuật đặc sắc có tác động tích cực tới phát triển kinh tế địa phương, khiến dịch vụ lưu trú, ẩm thực, mua sắm và trải nghiệm văn hoá tăng trưởng.
Xu hướng du lịch hiện nay cho thấy du khách có xu hướng kết hợp hành trình khám phá lễ hội Xòe Thái Mường Lò với các điểm đến nổi bật khác ở Tây Bắc, trong đó có Sa Pa (Lào Cai) để tận hưởng trọn vẹn cảnh sắc thiên nhiên, trải nghiệm bản sắc văn hoá đa dạng của các tộc người vùng cao. Phối hợp giữa hành trình văn hoá và tham quan thiên nhiên giúp tạo nên trải nghiệm du lịch phong phú, đóng góp vào sự phát triển chung cho ngành du lịch khu vực Tây Bắc.
2. Nguồn gốc và những nghi lễ đặc sắc trong lễ hội Xòe Thái Mường Lò
2.1. Truyền thuyết và lịch sử hình thành lễ hội Xòe Thái Mường Lò
Nguồn gốc lễ hội Xòe Thái gắn liền với truyền thống sinh sống và lao động của cộng đồng người Thái tại vùng Mường Lò. Theo ký ức cộng đồng, tổ tiên người Thái từng khai khẩn đất đai nơi đây, biến vùng đất này thành cánh đồng lúa rộng lớn mà cho đến nay vẫn là di sản văn hoá và nông nghiệp nổi bật của Tây Bắc. Từ những hoạt động lao động tập thể, người Thái sáng tạo ra các điệu múa xòe để thể hiện niềm vui, sự đoàn kết và lời cầu chúc mùa màng bội thu. Điệu xòe cổ từ đó tiếp tục phát triển qua nhiều thế hệ, trở thành biểu tượng văn hoá gắn liền với đời sống người Thái Mường Lò.
Điệu Xòe hình thành từ lao động, là biểu tượng đoàn kết và khát vọng mùa màng của người Thái Mường Lò. (Nguồn sưu tầm)
Qua thời gian, lễ hội Xòe Thái được tổ chức thành hoạt động tập thể thường niên trong khuôn khổ Lễ hội Văn hoá - Du lịch Mường Lò. Sự kiện này từng thu hút hàng ngàn nghệ nhân và người dân tham gia, trong đó nhiều màn đại xòe được ghi nhận là điểm nhấn văn hoá lớn trong các dịp lễ hội của khu vực.
Lễ hội cũng từng được tổ chức với nghi thức đón nhận Bằng ghi danh UNESCO cho Nghệ thuật Xòe Thái vào tháng 9/2022 tại sân vận động phường Nghĩa Lộ, một hoạt động quan trọng góp phần nâng tầm giá trị văn hóa truyền thống sang lĩnh vực quốc tế.
2.2. Các điệu xòe cổ tiêu biểu trong lễ hội Xòe Thái Mường Lò
Trong khuôn khổ lễ hội, nhiều điệu múa xòe cổ được trình diễn với ý nghĩa riêng biệt. Các điệu này thường được gọi theo tên tiếng Thái như xòe vòng, xòe tiến lùi, xòe bổ bốn, xòe tung khăn, xòe vòng vỗ tay và xòe nâng khăn mời rượu. Mỗi điệu thể hiện một khía cạnh trong đời sống và tâm lý cộng đồng: Việc xoay vòng đại diện cho sự đoàn kết; tiến lùi phản ánh sự nhịp nhàng trong lao động và sinh hoạt; bổ bốn thể hiện hướng đi của bốn phương; tung khăn biểu tượng mời gọi may mắn và an lành.
Các điệu xòe cổ góp phần liên kết cộng đồng khi hàng nghìn người nắm tay nhau tạo thành vòng tròn đoàn kết trong không khí lễ hội. Đây là hoạt động được nhiều du khách đánh giá cao khi đến dự lễ hội, bởi không chỉ mang tính nghệ thuật mà còn gắn kết con người với bản sắc văn hoá sâu sắc.
2.3. Hoạt động văn hóa nghệ thuật bên lề lễ hội Xòe Thái Mường Lò
Bên cạnh các điệu xòe lễ hội chính, nhiều hoạt động văn hoá, nghệ thuật và trải nghiệm văn hoá bản địa được tổ chức vào dịp lễ. Trình diễn trang phục dân tộc Thái mang đến hình ảnh sắc màu độc đáo với áo cóm, khăn quàng, trang sức bạc truyền thống. Các trò chơi dân gian như thi giã bánh dày, ném còn mang đậm tinh thần cộng đồng vùng cao.
Ẩm thực Tây Bắc như xôi ngũ sắc, thịt trâu gác bếp, rượu cần và các món đặc sản địa phương thường được giới thiệu trong khuôn khổ lễ hội, tạo cơ hội cho du khách hòa mình vào văn hoá ẩm thực bản địa. Bên cạnh đó, du khách có thể tham gia trực tiếp vào các vòng xòe cùng người dân bản xứ để trải nghiệm sâu sắc hơn giá trị văn hóa truyền thống.
3. Lộ trình khám phá Tây Bắc kết hợp lễ hội Xòe Thái Mường Lò và Sa Pa
3.1. Gợi ý kết hợp lễ hội Xòe Thái Mường Lò và Sa Pa với các điểm du lịch khác
Một hành trình lý tưởng kết nối lễ hội Xòe Thái Mường Lò tại Nghĩa Lộ với phường Sa Pa có thể kéo dài 3 ngày 2 đêm hoặc 4 ngày 3 đêm tùy lịch trình và trải nghiệm mong muốn. Ngày đầu tiên dành để di chuyển đến phường Nghĩa Lộ, tham dự lễ hội Xòe Thái và hòa mình trong không khí lễ hội với các vòng xòe, trình diễn văn hoá dân tộc Thái cùng các hoạt động dân gian.
3.2. Tổ hợp trải nghiệm – từ giải trí đến chinh phục đỉnh cao với Sun World Fansipan Legend
Đỉnh Fansipan cao khoảng 3.143 m thuộc dãy Hoàng Liên Sơn là đỉnh núi cao nhất vùng Tây Bắc và thường được gọi là “nóc nhà Đông Dương”. Đây là điểm đến thu hút đông đảo du khách đến Sa Pa nhờ cảnh quan hùng vĩ và khí hậu mát mẻ quanh năm. Du khách có thể trải nghiệm hành trình bằng cáp treo tại quần thể khu du lịch Sun World Fansipan Legend, rút ngắn thời gian di chuyển lên tới đỉnh.
Chinh phục nóc nhà Đông Dương - Biểu tượng kiêu hãnh của dãy Hoàng Liên Sơn hùng vĩ. (Nguồn sưu tầm)
3.3. Nhà văn hóa cộng đồng Sa Pa và không gian bản làng
phường Sa Pa từ lâu đã định hướng phát triển du lịch gắn với trải nghiệm văn hoá cộng đồng và bảo tồn bản sắc của các dân tộc thiểu số như H’Mông, Dao, Giáy và Tày. Các hoạt động phát triển du lịch cộng đồng thu hút đông đảo du khách với nhiều điểm đến như bản Tả Van và bản Cát Cát, nơi có cảnh ruộng bậc thang và đời sống văn hoá phong phú. Bản Tả Van nổi bật với phong cảnh thung lũng yên bình.
3.4. Quảng trường Sa Pa và nhịp sống trung tâm phường
Quảng trường Sa Pa nằm ở trung tâm phường, thường xuyên diễn ra các hoạt động văn hoá, nghệ thuật và là không gian sinh hoạt chung của cộng đồng địa phương cũng như du khách. Đây là nơi du khách có thể hòa mình vào nhịp sống buổi tối nhộn nhịp với ca múa, nhạc truyền thống, hoặc đơn giản là dạo chơi, khám phá không gian phố núi đặc trưng.
Lễ hội Xòe Thái Mường Lò không chỉ là vòng xòe nối dài tình đoàn kết mà còn là cánh cửa mở ra hành trình khám phá trọn vẹn Tây Bắc. Từ Mường Lò rực rỡ sắc màu đến Sa Pa bảng lảng sương mây và đỉnh Fansipan hùng vĩ, mỗi trải nghiệm đều góp phần tạo nên chuyến đi đậm chất văn hóa và đầy cảm xúc.
