1. Xôi trứng kiến Quảng Ninh – Tinh hoa ẩm thực của đồng bào người Tày

Xôi trứng kiến Quảng Ninh là món ăn dân dã nhưng mang dấu ấn rất riêng trong văn hóa ẩm thực của đồng bào Tày ở các địa bàn vùng cao như Bình Liêu, Ba Chẽ. Sự kết hợp giữa xôi nếp dẻo thơm và trứng kiến nhỏ li ti, bùi béo tạo nên một hương vị khác biệt so với những món xôi quen thuộc. Nguyên liệu theo mùa cùng cách chế biến thủ công khiến món ăn không chỉ lạ miệng mà còn gắn chặt với đời sống và kinh nghiệm ẩm thực được người dân địa phương lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Một phần xôi nóng, dẻo thơm quyện cùng trứng kiến đã được xào vừa tới mang đến cảm giác vừa dân dã vừa đặc biệt. Vị thơm của nếp làm nền cho cái bùi, béo của trứng kiến, tạo nên món ăn mộc mạc nhưng đủ khiến du khách tò mò muốn thử khi có dịp đến vùng cao Quảng Ninh. Không đơn thuần là một thức ăn no bụng, xôi trứng kiến Quảng Ninh còn mở ra câu chuyện về cách người Tày tận dụng sản vật theo mùa và gìn giữ những nét riêng trong văn hóa ẩm thực bản địa.

Xôi trứng kiến Quảng Ninh mang hương vị bùi béo đặc trưng, thể hiện nét tinh tế trong ẩm thực truyền thống của người Tày. (Nguồn: Sưu tầm)

2. Hành trình tìm kiếm “hạt ngọc rừng” đầy gian truân

2.1. Mùa trứng kiến rộ từ tháng 3 đến hết tháng 5 âm lịch

Không giống những nguyên liệu có thể tìm mua quanh năm, trứng kiến chỉ xuất hiện vào một thời điểm nhất định. Theo kinh nghiệm của người dân Bình Liêu, mùa trứng kiến bắt đầu từ tháng 3 âm lịch và thường kéo dài đến hết tháng 5, trong đó có những thời điểm trứng nhiều và dễ thu hoạch hơn. Đây cũng là lúc những người quen nghề bắt đầu lên rừng tìm các tổ kiến đen để lấy trứng.

Muốn tìm được tổ có nhiều trứng, người dân phải dựa vào những dấu hiệu rất riêng. Các tổ có màu đen bạc, dáng tròn và kích thước lớn thường được đánh giá là có nhiều trứng, trong khi những tổ đã chuyển sang màu đen sẫm, khô hơn có thể là dấu hiệu trứng đã nở. Thời tiết cũng ảnh hưởng khá lớn đến việc thu hoạch. Những ngày khô ráo, có nắng thường thuận lợi hơn vì kiến ít bết vào tổ, giúp quá trình tách trứng dễ dàng hơn.

Tháng 3 – 5 âm lịch là thời điểm người dân Bình Liêu lên rừng tìm trứng kiến, tận dụng sản vật đặc trưng của núi rừng. (Nguồn: Sưu tầm)

2.2. Kỹ thuật giũ tổ tỉ mỉ để lấy trứng kiến nguyên vẹn

Sau khi lấy được tổ kiến xuống, người dân không thể sử dụng ngay mà phải chờ đàn kiến bò bớt ra ngoài trước khi tiến hành tách trứng. Với những tổ lớn, tổ có thể được chia thành nhiều phần rồi gõ nhẹ để trứng rơi ra. Những cành cây nhỏ được đặt vào để kiến bám sang, sau đó tiếp tục loại bỏ phần vụn của tổ và làm sạch số trứng thu được.

Công đoạn cuối cùng là lọc lại thật kỹ để những hạt trứng trắng, nhỏ và mọng sữa được giữ nguyên, còn mảnh vụn của tổ được loại bỏ. Theo kinh nghiệm của người dân, trứng càng trắng và căng mọng thì càng có vị béo, bùi, phù hợp để chế biến thành nhiều món ăn. Từ những hạt trứng nhỏ bé được thu hoạch giữa rừng, người dân tiếp tục đưa vào bếp để tạo nên các món đặc sản như trứng kiến xào, bánh trứng kiến hay xôi trứng kiến.

3. Cách chế biến xôi trứng kiến Quảng Ninh dẻo thơm, béo ngậy

Để tạo nên một phần xôi trứng kiến thơm ngon, người Tày chú trọng từng công đoạn từ đồ xôi, sơ chế trứng kiến đến kết hợp hai nguyên liệu. Xôi phải giữ được độ dẻo thơm tự nhiên, trong khi trứng kiến được xào vừa tới để không mất đi vị bùi béo đặc trưng. Sự khéo léo trong cách chế biến giúp hai nguyên liệu hòa quyện hài hòa, tạo nên món ăn dân dã nhưng mang đậm dấu ấn ẩm thực vùng cao Quảng Ninh.

3.1. Bước 1: Đồ xôi nếp dẻo thơm

Gạo nếp được vo sạch, ngâm đủ độ rồi đem đồ chín. Người làm phải căn chỉnh để hạt nếp chín đều, mềm dẻo nhưng không quá nhão, bởi kết cấu của xôi ảnh hưởng trực tiếp đến độ ngon của món ăn. Khi đạt yêu cầu, từng hạt nếp căng mềm, thơm dịu và có độ kết dính vừa phải, sẵn sàng kết hợp cùng phần trứng kiến.

Xôi vừa chín cũng là lúc hương thơm của gạo nếp lan tỏa rõ nhất. Hơi nóng từ phần xôi mới đồ giúp món ăn giữ được độ mềm, đồng thời tạo điều kiện để gia vị và hương thơm từ trứng kiến hòa quyện tốt hơn. Đây chính là lớp nền làm nổi bật vị bùi béo đặc trưng của nguyên liệu theo mùa.

Xôi nếp được đồ chín vừa độ, dẻo thơm và kết dính vừa phải, tạo lớp nền hoàn hảo cho món xôi trứng kiến. (Nguồn: Sưu tầm)

3.2. Bước 2: Xào trứng kiến cùng hành và gia vị

Trứng kiến sau khi được làm sạch, để ráo sẽ đem xào cùng hành và một số gia vị quen thuộc. Khi gặp nhiệt, những hạt trứng nhỏ dần săn lại và tỏa ra mùi thơm đặc trưng. Người nấu cần đảo nhẹ tay, kiểm soát lửa và thời gian xào để trứng vừa chín tới, giữ được độ tơi cùng vị bùi béo tự nhiên.

Phần gia vị được nêm ở mức vừa phải để làm nổi bật nguyên liệu thay vì lấn át hương vị vốn có. Hành giúp món ăn thơm hơn, trong khi một lượng dầu hoặc mỡ vừa đủ giúp phần trứng mềm và đậm đà. Khi trứng vừa dậy mùi, săn nhẹ mà chưa bị khô, đây là thời điểm thích hợp để kết hợp cùng xôi.

3.3. Bước 3: Trộn xôi và trứng kiến

Xôi nóng sau khi đồ được trộn cùng phần trứng kiến vừa xào. Người làm nhẹ tay đảo đều để những hạt trứng nhỏ phân bố giữa các hạt nếp, đồng thời giúp hương thơm và gia vị thấm vào phần xôi. Nhờ nhiệt độ của xôi, mùi thơm từ trứng kiến càng trở nên rõ nét, tạo nên sự hòa quyện hấp dẫn ngay từ khi món ăn còn nóng.

Khi thưởng thức, vị giác cảm nhận đầu tiên là cái dẻo mềm, thơm dịu của nếp, sau đó là vị bùi béo đặc trưng của trứng kiến. Hai nguyên liệu tưởng đơn giản nhưng khi kết hợp lại tạo nên một món ăn có kết cấu thú vị và hương vị riêng. Đây cũng là nét đặc trưng làm nên sức hấp dẫn của xôi trứng kiến Quảng Ninh, một thức quà mang đậm dấu ấn ẩm thực vùng cao.

Xôi nóng hòa quyện cùng trứng kiến bùi béo, tạo nên hương vị đặc trưng cho món ăn vùng cao Quảng Ninh. (Nguồn: Sưu tầm)

4. Kinh nghiệm cho du khách khi muốn thử xôi trứng kiến Quảng Ninh

4.1. Chọn đúng mùa để thưởng thức xôi trứng kiến

Xôi trứng kiến là món ăn theo mùa bởi nguyên liệu chính chỉ xuất hiện vào một khoảng thời gian nhất định trong năm. Tại Bình Liêu, mùa trứng kiến thường rộ từ tháng 3 đến hết tháng 5 âm lịch, vì vậy đây là khoảng thời gian thích hợp để du khách tìm và thưởng thức món ăn này. Tuy nhiên, lượng trứng kiến thu hoạch được không cố định nên món ăn có thể không xuất hiện thường xuyên tại các quán ăn hay khu chợ địa phương.

Du khách nên hỏi người dân bản địa hoặc các cơ sở phục vụ ẩm thực vùng cao về thời điểm có trứng kiến trước khi tìm mua. Thưởng thức món xôi ngay sau khi chế biến sẽ giúp cảm nhận rõ nhất độ dẻo thơm của nếp cùng vị bùi béo đặc trưng của trứng kiến. Chính yếu tố mùa vụ cũng khiến trải nghiệm thưởng thức món ăn trở nên đặc biệt hơn trong hành trình khám phá Bình Liêu.

Thưởng thức xôi trứng kiến đúng mùa giúp du khách cảm nhận trọn vẹn hương vị đặc trưng của món ăn vùng cao Bình Liêu. (Nguồn: Sưu tầm)

4.2. Lưu ý với người có cơ địa nhạy cảm, dễ dị ứng côn trùng

Trứng kiến là thực phẩm có nguồn gốc từ côn trùng, vì vậy những du khách từng dị ứng với kiến hoặc các loại côn trùng nên cân nhắc trước khi thử. Với người có cơ địa nhạy cảm hoặc chưa từng ăn loại thực phẩm này, nên bắt đầu với một lượng nhỏ và theo dõi phản ứng của cơ thể thay vì ăn nhiều ngay từ lần đầu.

Bên cạnh đó, nên ưu tiên thưởng thức xôi trứng kiến Quảng Ninh tại những nơi có nguồn nguyên liệu rõ ràng và được sơ chế, chế biến cẩn thận. Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như ngứa, nổi mề đay, sưng môi hoặc khó thở sau khi ăn, cần ngừng sử dụng và tìm kiếm trợ giúp y tế kịp thời.

5. Kết hợp thưởng thức xôi trứng kiến với hành trình khám phá Quảng Ninh

Sau khi tìm hiểu và thưởng thức món xôi trứng kiến, du khách có thể mở rộng hành trình để khám phá nhiều sắc thái khác nhau của Quảng Ninh. Từ không gian núi rừng, bản làng ở Bình Liêu đến vẻ đẹp biển đảo của Hạ Long và nhịp sống sôi động khi đêm về, mỗi điểm đến lại mang đến một trải nghiệm riêng, giúp chuyến đi thêm phong phú.

5.1. Khám phá Bình Liêu và văn hóa các dân tộc vùng cao

Bình Liêu là nơi thích hợp để bắt đầu hành trình tìm hiểu những món ăn đặc trưng của vùng cao Quảng Ninh. Bên cạnh cảnh quan núi rừng, những cung đường biên giới và ruộng bậc thang, nơi đây còn lưu giữ nhiều nét văn hóa của cộng đồng Tày, Dao, Sán Chỉ. Du khách có thể ghé các bản làng, tìm hiểu đời sống địa phương hoặc khám phá những phiên chợ vùng cao để cảm nhận rõ hơn không khí sinh hoạt của người dân.

Đặc biệt, nếu đến Bình Liêu đúng mùa trứng kiến, du khách có thể tìm hiểu thêm về cách người dân thu hoạch và chế biến nguyên liệu này thành nhiều món ăn dân dã. Thưởng thức một phần xôi nóng với trứng kiến trong chính không gian vùng cao cũng giúp món ăn trở nên thú vị hơn, bởi du khách không chỉ cảm nhận hương vị mà còn hiểu được câu chuyện về sản vật theo mùa và văn hóa ẩm thực phía sau món ăn.

5.2. Về Hạ Long thưởng ngoạn cảnh sắc Vịnh Hạ Long

Rời không gian miền núi Bình Liêu, hành trình có thể tiếp tục về Hạ Long để khám phá vẻ đẹp đặc trưng của vùng biển di sản. Ngồi trên tàu hoặc du thuyền, du khách có thể thong thả ngắm những đảo đá giữa mặt nước, tận hưởng không khí trong lành và ghi lại những khung hình đặc trưng của Vịnh Hạ Long. Sự thay đổi từ núi rừng sang biển đảo tạo nên một hành trình có nhiều cung bậc trải nghiệm.

Bên cạnh tham quan vịnh, du khách có thể dành thời gian thưởng thức hải sản và khám phá các khu vực ven biển của Hạ Long. Nếu Bình Liêu gây ấn tượng bằng những món ăn mang dấu ấn núi rừng như xôi trứng kiến, thì Hạ Long lại hấp dẫn với nguồn hải sản phong phú. Hai trải nghiệm ẩm thực đối lập nhưng bổ sung cho nhau, giúp du khách cảm nhận rõ hơn sự đa dạng của ẩm thực Quảng Ninh.

Vịnh Hạ Long cuốn hút với những đảo đá trùng điệp, mặt nước xanh biếc và khung cảnh thiên nhiên đầy ấn tượng. (Nguồn: Sưu tầm)

5.3. Trải nghiệm Cáp treo Nữ hoàng và Vòng quay Mặt Trời tại Sun World Ha Long

Sau khi khám phá Vịnh Hạ Long, du khách có thể dành thời gian trải nghiệm các hoạt động vui chơi và ngắm cảnh tại Sun World Ha Long. Cáp treo Nữ hoàng đưa du khách từ khu vực Bãi Cháy sang Đồi Ba Đèo, mở ra góc nhìn rộng về Vịnh Hạ Long, cầu Bãi Cháy và thành phố từ trên cao. Cabin hai tầng với sức chứa lớn cũng tạo điều kiện để du khách thoải mái quan sát cảnh quan trong suốt hành trình.

Đến Đồi Ba Đèo, Vòng quay Mặt Trời tiếp tục mang đến trải nghiệm ngắm cảnh chậm rãi từ độ cao khoảng 215 m so với mực nước biển. Những cabin chuyển động từ tốn giúp du khách có thời gian thu trọn cảnh thành phố và vùng vịnh vào tầm mắt. Đặc biệt vào cuối buổi chiều hoặc khi thành phố bắt đầu lên đèn, khung cảnh Hạ Long từ trên cao mang một vẻ đẹp rất khác, thích hợp để kết hợp tham quan và thư giãn.

Vòng quay Mặt Trời mang đến góc ngắm toàn cảnh ấn tượng, mở ra trải nghiệm chiêm ngưỡng Hạ Long từ trên cao. (Nguồn: Sưu tầm)

5.4. Kết hợp vui chơi, ăn uống và thưởng thức chương trình tại VUI-Fest Ha Long

Buổi tối, du khách có thể ghé VUI-Fest Ha Long để tiếp tục khám phá nhịp sống sôi động của Bãi Cháy. Không gian hội chợ đêm kết hợp ẩm thực và giải trí giúp du khách có thể vừa dạo chơi, thưởng thức các món ăn, vừa tận hưởng không khí nhộn nhịp bên Ngọn Hải Đăng. Đây là lựa chọn phù hợp để thư giãn sau một ngày tham quan và di chuyển.

Nếu muốn dành thêm thời gian cho nghệ thuật, du khách có thể theo dõi chương trình “Thương cảng phồn hoa” với các màn trình diễn như “Long Vân Khánh Hội”, “Ký ức thương cảng” và “Tỏa sáng Vịnh Kỳ Quan”. Sự kết hợp giữa 3D Mapping, âm nhạc, ánh sáng và pháo hoa tạo nên một không gian giải trí nhiều màu sắc, khép lại hành trình từ vùng cao Bình Liêu đến thành phố biển Hạ Long bằng những trải nghiệm hiện đại và sôi động.

Bầu không khí tại VUI-Fest Ha Long trở nên rực rỡ với màn pháo hoa lung linh, lưu lại khoảnh khắc đáng nhớ cho du khách. (Nguồn: Sưu tầm)

Xôi trứng kiến Quảng Ninh là món ăn mang đậm dấu ấn ẩm thực vùng cao, nổi bật với sự kết hợp giữa xôi nếp dẻo thơm và trứng kiến bùi béo. Không chỉ là một thức quà lạ miệng, món ăn còn gắn với sản vật theo mùa và cách chế biến truyền thống của đồng bào Tày, góp phần tạo nên nét riêng cho ẩm thực Bình Liêu. Trong hành trình du lịch Quảng Ninh, thưởng thức một phần xôi trứng kiến giữa không gian bản làng vùng cao sẽ là trải nghiệm thú vị, giúp du khách cảm nhận rõ hơn hương vị và văn hóa của vùng đất này.