1. Mắm còng Cần Giuộc là món ăn gì?
Mắm còng Cần Giuộc là một đặc sản dân dã của vùng ven biển Cần Giuộc, gắn với khu vực ấp Tân Thanh B, xã Phước Lại, nay thuộc tỉnh Tây Ninh sau khi địa giới hành chính được sắp xếp năm 2025. Đây là loại mắm được làm từ còng – loài giáp xác nhỏ sống nhiều ở bãi bùn, vùng nước lợ và ven biển rồi chế biến theo cách riêng để tạo nên thứ nước mắm sệt, đậm màu, có mùi thơm mạnh và vị mặn béo đặc trưng. Nghề sản xuất, chế biến đặc sản mắm còng tại Phước Lại đã được xét duyệt công nhận là nghề truyền thống của địa phương.
Điểm làm nên sức hút của mắm còng Cần Giuộc không nằm ở hình thức bắt mắt mà ở hương vị rất riêng. Thành phẩm thường có màu sẫm, độ sánh cao, khi ăn cho cảm giác đậm đà, thơm béo và quyến rũ, phù hợp để dùng như món chấm trong bữa cơm hằng ngày. Người dân địa phương thường pha thêm đường, chanh, tỏi, ớt rồi ăn kèm với thịt luộc, rau luộc, dưa leo hoặc cà dĩa để cân bằng vị mặn và tăng độ hấp dẫn. Chính nhờ sự mộc mạc nhưng khác biệt ấy, mắm còng đã vượt ra khỏi phạm vi món ăn quê nhà để trở thành một trong những đặc sản được nhiều người tìm mua làm quà.

Mắm còng Cần Giuộc là một đặc sản dân dã của vùng ven biển Cần Giuộc (Nguồn: Sưu tầm)
Không chỉ phổ biến trong đời sống thường nhật, mắm còng Cần Giuộc còn là một sản vật mang tính biểu tượng của vùng nước mặn Nam Bộ. Ở Phước Lại, nhiều hộ dân vẫn duy trì nghề làm mắm quanh năm, nhất là vào mùa nắng, khi điều kiện thời tiết thuận lợi cho quá trình phơi và ủ mắm. Với người địa phương, đây không đơn thuần là món ăn mà còn là một phần ký ức ẩm thực, gắn với nhịp sống lao động, kinh nghiệm dân gian và sự khéo léo của bao thế hệ làm nghề.
2 Nguồn gốc và lịch sử làng mắm còng Cần Giuộc
Nhắc đến làng mắm còng Cần Giuộc, người ta thường nhắc ngay đến ấp Tân Thanh B, xã Phước Lại - nơi được xem là cái nôi của nghề làm mắm còng nổi tiếng. Theo các nguồn tư liệu địa phương và báo chí khu vực, nghề sản xuất, chế biến đặc sản mắm còng ở đây đã hình thành khoảng 100 năm và được truyền nối từ đời này sang đời khác. Từ chỗ chỉ phục vụ nhu cầu ăn uống trong gia đình và cộng đồng ven biển, mắm còng dần trở thành hàng hóa đặc sản, tạo nên danh tiếng cho vùng đất Cần Giuộc.
Nguồn gốc của nghề xuất phát từ chính điều kiện tự nhiên của vùng ven biển Phước Lại. Nơi đây có nhiều bãi bùn, vùng nước lợ và thủy triều lên xuống, rất thuận lợi cho vòng sinh sống. Từ việc tận dụng sản vật sẵn có để làm món ăn dự trữ, người dân dần tích lũy kinh nghiệm chọn còng tươi, làm sạch, xay hoặc giã nhuyễn, rồi phơi nắng và ủ theo tỷ lệ gia vị riêng. Qua thời gian, mỗi gia đình lại có một bí quyết chế biến khác nhau, từ cách làm sạch con còng đến kỹ thuật phơi nắng, tạo nên những mẻ mắm có dấu ấn riêng nhưng vẫn giữ được cốt vị truyền thống của mắm còng Cần Giuộc.

Mắm còng Cần Giuộc đã được hình thành khoảng 100 năm và được truyền nối từ đời này sang đời khác (Nguồn: Sưu tầm)
Lịch sử phát triển của làng mắm còng Cần Giuộc cũng cho thấy sức sống bền bỉ của một nghề quê. Dù trải qua nhiều biến động của thị trường và thay đổi trong thói quen tiêu dùng, nghề làm mắm còng ở Phước Lại vẫn tồn tại nhờ nhu cầu ổn định từ người dân địa phương, khách quen và du khách. Việc nghề được công nhận là nghề truyền thống không chỉ là sự ghi nhận về mặt hành chính mà còn khẳng định giá trị văn hóa, ẩm thực và sinh kế mà làng nghề này mang lại cho cộng đồng. Trong bối cảnh Long An đã sáp nhập với Tây Ninh, làng mắm còng Cần Giuộc càng có thêm điều kiện để được biết đến rộng hơn như một điểm nhấn đặc sản của vùng Tây Ninh mới.
3 Quy trình làm mắm còng Cần Giuộc
3.1 Thu hoạch còng vào ban đêm
Tại làng mắm còng Cần Giuộc, công đoạn thu hoạch nguyên liệu được xem là bước nền tảng quyết định đến chất lượng thành phẩm. Người dân thường bắt đầu đi bắt còng từ khoảng 20h tối đến rạng sáng, khi thủy triều xuống và còng xuất hiện nhiều trên các bãi bùn ven sông, ven biển.
Đây là công việc đòi hỏi kinh nghiệm và sự quen thuộc với địa hình, bởi còng thường sống trong hang hoặc ẩn mình dưới lớp bùn mềm. Người làm nghề phải lựa chọn kỹ lưỡng, ưu tiên còng tươi, chắc thịt, vì đây là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến độ thơm và vị đậm của mắm.

Còng thường sống trong hang hoặc ẩn mình dưới lớp bùn mềm (Nguồn: Sưu tầm)
Trong bối cảnh môi trường tự nhiên thay đổi, diện tích bãi bồi thu hẹp, nguồn còng tự nhiên cũng dần giảm, khiến công đoạn này càng trở nên quan trọng và vất vả hơn. Chính điều đó càng làm nổi bật giá trị của làng mắm còng Cần Giuộc như một làng nghề gắn liền với điều kiện sinh thái đặc thù.
3.2 Sơ chế và xay nhuyễn nguyên liệu
Sau khi thu hoạch, còng được đưa về sơ chế ngay để đảm bảo độ tươi. Người làm sẽ tiến hành làm sạch, tách yếm, loại bỏ bùn đất và phần không cần thiết, chỉ giữ lại phần thân và càng để chế biến.
Ngày trước, toàn bộ công đoạn này đều được thực hiện thủ công bằng cách giã tay, vừa mất nhiều thời gian vừa đòi hỏi sức lực. Ngày nay, nhiều hộ đã sử dụng máy xay để tăng năng suất, nhưng vẫn giữ nguyên nguyên tắc xử lý nguyên liệu nhằm đảm bảo hương vị truyền thống.
Hỗn hợp còng sau khi xay có dạng sệt, được trộn với muối theo tỷ lệ phù hợp. Đây là bước quan trọng, vì nếu xử lý không kỹ, mắm dễ bị tanh hoặc không đạt độ thơm đặc trưng của mắm còng Cần Giuộc.
3.3 Phơi nắng và ủ mắm
Sau khi xay nhuyễn, hỗn hợp còng được đem đi phơi nắng lần đầu để làm ráo nước. Tiếp theo, người làm sẽ vắt lấy phần nước cốt, lọc kỹ rồi tiếp tục đem phơi từ 3 đến 4 nắng cho đến khi mắm đạt độ sệt đặc trưng và chuyển sang màu sẫm. Yếu tố nắng đóng vai trò quyết định trong toàn bộ quy trình. Người dân thường chọn làm mắm vào mùa khô, từ khoảng cuối năm đến giữa năm sau, khi nắng ổn định và cường độ cao. Nắng càng tốt thì mắm càng thơm, càng dậy mùi và bảo quản được lâu.


Mắm sẽ được cho vào hũ, đậy kín và tiếp tục ủ (Nguồn: Sưu tầm)
Khi đạt độ sệt tiêu chuẩn, mắm sẽ được cho vào hũ, đậy kín và tiếp tục ủ. Thời gian ủ càng lâu, mắm càng đậm đà, tạo nên chiều sâu hương vị đặc trưng mà không loại mắm công nghiệp nào có thể thay thế.
3.4 Bí quyết tạo hương vị đặc trưng
Điểm làm nên bản sắc của làng mắm còng Cần Giuộc nằm ở những bí quyết gia truyền trong từng gia đình. Ngoài công thức cơ bản, nhiều hộ còn bổ sung thêm các thành phần như thính gạo hoặc rượu ủ để tăng độ thơm và tạo sự khác biệt cho sản phẩm.
Tuy nhiên, việc sử dụng gia vị phải được cân đối kỹ lưỡng. Nếu quá tay, hương vị tự nhiên của còng sẽ bị lấn át, làm mất đi cái “chất” riêng của món mắm. Chính vì vậy, kinh nghiệm và cảm nhận của người làm nghề đóng vai trò rất quan trọng.
Một đặc điểm thú vị của mắm còng Cần Giuộc là càng để lâu càng ngon. Theo thời gian, mắm trở nên dậy mùi hơn, vị đậm hơn và có độ sánh hoàn hảo. Đây cũng là lý do vì sao mắm còng không chỉ là món ăn mà còn là sản phẩm tích lũy giá trị, gắn liền với văn hóa ẩm thực lâu đời của vùng đất này. Toàn bộ quy trình làm mắm tuy nhìn qua có vẻ đơn giản nhưng thực chất đòi hỏi sự kết hợp giữa điều kiện tự nhiên, kỹ thuật truyền thống và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều thế hệ.
4 Hương vị và đặc điểm nổi bật của mắm còng
Điểm đặc biệt của mắm còng Cần Giuộc là hương vị đậm đà, béo và có độ dậy mùi rất riêng. Mắm thường có màu sẫm, không bắt mắt nhưng lại chinh phục người ăn bằng chiều sâu hương vị. Khi thưởng thức, người ta thường pha thêm đường, chanh, tỏi, ớt để cân bằng vị mặn và tăng độ hấp dẫn. Mắm còng rất phù hợp khi ăn cùng thịt luộc, rau luộc, dưa leo hoặc các món ăn dân dã khác.

Mắm còng rất phù hợp khi ăn cùng thịt luộc, rau luộc, dưa leo hoặc các món ăn dân dã khác (Nguồn: Sưu tầm)
Chính sự kết hợp này đã biến mắm còng trở thành “linh hồn” của bữa cơm miền Tây, giúp những món ăn quen thuộc trở nên đậm đà và cuốn hút hơn. Đây cũng là lý do khiến du khách khi đến làng mắm còng Cần Giuộc thường chọn mua sản phẩm này về làm quà, với mức giá phổ biến dao động từ 80.000 đến 100.000 đồng mỗi kg.
5 Trải nghiệm làng mắm còng Cần Giuộc
5.1 Tham quan làng nghề và quy trình sản xuất
Khi đặt chân đến làng mắm còng Cần Giuộc, du khách không chỉ đơn thuần tham quan mà còn có cơ hội tiếp cận trực tiếp với một làng nghề truyền thống lâu đời mang đậm dấu ấn văn hóa vùng ven biển Tây Ninh mới. Không gian làng nghề hiện lên mộc mạc với những sân phơi mắm, những hũ ủ xếp ngay ngắn và nhịp lao động đều đặn của người dân địa phương.
Tại đây, du khách có thể quan sát toàn bộ quy trình làm mắm, từ khâu chọn còng tươi, làm sạch, xay nhuyễn đến công đoạn phơi nắng và ủ mắm. Mỗi bước đều thể hiện sự tỉ mỉ và kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều thế hệ. Điểm đặc biệt của làng mắm còng Cần Giuộc là quy trình sản xuất vẫn giữ được nét thủ công truyền thống, dù đã có sự hỗ trợ của máy móc ở một số công đoạn.

Du khách có thể mua mắm còng về làm quà (Nguồn: Sưu tầm)
Trải nghiệm này không chỉ giúp du khách hiểu rõ hơn về cách tạo nên một hũ mắm chất lượng mà còn cảm nhận được giá trị lao động và sự gắn bó của người dân với nghề. Đây là yếu tố tạo nên chiều sâu cho hành trình khám phá, khác biệt so với những điểm du lịch đơn thuần.
5.2 Thưởng thức mắm còng đúng cách
Một trong những trải nghiệm không thể bỏ qua tại làng mắm còng Cần Giuộc chính là thưởng thức mắm ngay tại nơi sản xuất. Điều này giúp du khách cảm nhận trọn vẹn nhất hương vị nguyên bản của đặc sản địa phương.
Mắm còng Cần Giuộc thường được pha chế lại trước khi ăn bằng cách thêm đường, chanh, tỏi và ớt để cân bằng vị mặn và tăng độ hài hòa. Khi kết hợp cùng thịt luộc, rau luộc, dưa leo hoặc cà dĩa, mắm còng trở thành một loại nước chấm đậm đà, làm nổi bật hương vị của từng nguyên liệu.
Điểm hấp dẫn nằm ở sự đối lập thú vị giữa hình thức và hương vị. Dù không có màu sắc bắt mắt, nhưng khi thưởng thức, mắm còng mang lại cảm giác béo, thơm, đậm vị và rất cuốn hút. Chính trải nghiệm vị giác này giúp nhiều du khách thay đổi cái nhìn ban đầu và hiểu vì sao món ăn dân dã này lại có sức hút mạnh mẽ đến vậy.
5.3 Mua đặc sản về làm quà
Sau khi trải nghiệm, phần lớn du khách đều lựa chọn mua mắm còng Cần Giuộc về làm quà. Đây được xem là một trong những đặc sản tiêu biểu của khu vực, mang giá trị ẩm thực lẫn văn hóa rõ nét. Mắm còng được đóng hũ cẩn thận, dễ bảo quản và có thể sử dụng trong thời gian dài. Giá bán phổ biến dao động từ 80.000 đến 100.000 đồng mỗi kg, phù hợp để làm quà biếu hoặc sử dụng trong gia đình. Việc mua mắm trực tiếp tại làng nghề cũng giúp đảm bảo chất lượng và nguồn gốc sản phẩm.
Không chỉ là món quà ẩm thực, mỗi hũ mắm còn mang theo câu chuyện về làng mắm còng Cần Giuộc, về những con người gắn bó với nghề và về một vùng đất ven biển giàu bản sắc. Đây chính là yếu tố khiến đặc sản này trở nên ý nghĩa hơn trong hành trình du lịch.
6 Kết hợp hành trình khám phá Long An và Tây Ninh
Hành trình đến làng mắm còng Cần Giuộc sẽ trở nên trọn vẹn hơn khi được kết hợp với các điểm đến nổi bật trong khu vực Tây Ninh sau sáp nhập. Đây là lợi thế lớn giúp du khách có thể xây dựng một lịch trình đa dạng, vừa trải nghiệm ẩm thực, vừa khám phá thiên nhiên và văn hóa tâm linh.
Từ Cần Giuộc, du khách có thể di chuyển đến Tây Ninh để chinh phục Núi Bà Đen – biểu tượng du lịch nổi bật của khu vực. Tại đây, hệ thống cáp treo hiện đại và quần thể tâm linh quy mô lớn mang đến trải nghiệm hoàn toàn khác biệt so với không gian làng nghề truyền thống.

Du khách có thể di chuyển đến Tây Ninh để chinh phục Núi Bà Đen (Nguồn: Sưu tầm)
Ngoài ra, hành trình còn có thể kết hợp khám phá các khu vực sinh thái, cánh đồng, vườn trái cây hoặc các làng nghề khác trong khu vực Tây Ninh mới. Sự đa dạng này giúp chuyến đi không bị đơn điệu mà trở thành một trải nghiệm trọn vẹn từ ẩm thực - văn hóa - thiên nhiên - tâm linh.
Việc kết hợp tham quan làng mắm còng Cần Giuộc với các điểm đến khác không chỉ nâng cao giá trị hành trình mà còn góp phần định vị khu vực này như một điểm đến giàu trải nghiệm. Đây cũng là hướng phát triển phù hợp để thúc đẩy du lịch địa phương, đặc biệt trong bối cảnh Tây Ninh đang mở rộng và nâng tầm bản đồ du lịch khu vực phía Nam.

