1. Giới thiệu chung về làng nghề đóng ghe xuồng Mỹ Hiệp
1.1. Vị trí địa lý – nơi hội tụ tinh hoa sông nước
Ghe gỗ là phương tiện di chuyển truyền thống và phổ biến tại miền Tây sông nước. Ảnh: Sưu tầm.
Làng nghề đóng ghe xuồng Mỹ Hiệp nằm tại xã Cù Lao Giêng, tỉnh An Giang. Cù Lao Giêng là một dải đất xanh mướt, bốn bề bao quanh bởi sông Tiền, được mệnh danh là “đệ nhất cù lao” của vùng Nam Bộ. Từ xa nhìn lại, cù lao như một con thuyền lớn phủ đầy cây trái, lặng lẽ trôi giữa dòng chảy mênh mang của Cửu Long.
Chính điều kiện địa lý đặc biệt này đã hình thành nên lối sống gắn bó mật thiết với sông nước của người dân nơi đây. Trước khi đường bộ phát triển, ghe xuồng là phương tiện đi lại, vận chuyển và mưu sinh gần như duy nhất. Từ nhu cầu tất yếu ấy, làng nghề đóng ghe xuồng Mỹ Hiệp ra đời và phát triển, trở thành trung tâm đóng ghe xuồng gỗ nổi tiếng khắp đồng bằng sông Cửu Long và cả vùng ven biên giới Cam-pu-chia.
1.2. Vai trò của ghe xuồng trong đời sống Nam Bộ
Ở Nam Bộ, ghe xuồng không chỉ là phương tiện di chuyển mà còn là “bạn đồng hành” của người dân trong suốt hành trình mưu sinh. Mùa nước nổi, ghe xuồng giúp người nông dân đi thăm đồng, đánh bắt cá tôm. Ngày thường, ghe xuồng chở lúa gạo, trái cây, hàng hóa len lỏi qua kênh rạch để giao thương. Với nhiều gia đình, chiếc xuồng gỗ còn gắn bó như một phần gia tài, theo họ qua nhiều năm tháng.
Bởi vậy, sản phẩm của làng nghề đóng ghe xuồng Mỹ Hiệp không đơn thuần là vật dụng, mà là kết tinh của hiểu biết về sông nước, con nước, địa hình và kinh nghiệm sống chung với lũ của cư dân Nam Bộ.
1.3. Mỹ Hiệp – làng nghề của “đệ nhất cù lao”
Nhắc đến cù lao Giêng, người ta không chỉ nhớ đến những công trình tôn giáo cổ kính hay vườn cây trĩu quả, mà còn nhớ đến làng nghề đóng ghe xuồng Mỹ Hiệp – nơi từ lâu đã vang danh nhờ kỹ thuật đóng xuồng bền chắc, kín lường và uốn be chuẩn xác. Danh tiếng ấy được truyền miệng qua nhiều thế hệ, từ người dân vùng đầu nguồn đến các thương lái ven biên giới, tạo nên vị thế đặc biệt cho làng nghề giữa lòng miền Tây sông nước.
2. Lịch sử hình thành và phát triển hơn 100 năm của làng nghề đóng ghe xuồng Mỹ Hiệp
2.1. Từ thời khẩn hoang mở cõi
Theo các bậc cao niên, nghề đóng xuồng ở cù lao Giêng đã xuất hiện từ thời khẩn hoang mở cõi. Khi những lớp cư dân đầu tiên “mang gươm đi mở đất”, họ sớm nhận ra rằng muốn tồn tại và phát triển trên vùng đất bốn bề sông nước này, cần phải am hiểu dòng chảy và có phương tiện đi lại phù hợp. Từ đó, những chiếc xuồng gỗ đầu tiên ra đời, dần dần hoàn thiện về kiểu dáng và kỹ thuật.
Từ xuồng cui, xuồng ba lá đơn giản, người thợ cù lao Giêng không ngừng cải tiến để tạo ra nhiều loại ghe xuồng phù hợp với từng nhu cầu sử dụng khác nhau. Nghề đóng xuồng vì thế hình thành, phát triển song hành cùng lịch sử khai phá và định cư của vùng đất này.
Người nghệ nhân cần mẫn tạo ra chiếc ghe gỗ. Ảnh: Sưu tầm.
Một nét đặc trưng của làng nghề đóng ghe xuồng Mỹ Hiệp là truyền nghề theo hình thức “cha truyền con nối”. Nhiều gia đình nơi đây có 4–5 đời gắn bó với nghề, xem việc đóng xuồng không chỉ là kế sinh nhai mà còn là niềm tự hào dòng tộc.
2.2. Giai đoạn hưng thịnh và những thăng trầm
Những năm 1960–1970 được xem là thời kỳ hưng thịnh của làng nghề đóng ghe xuồng Mỹ Hiệp. Khi đó, mỗi năm làng nghề cho ra đời hàng ngàn chiếc ghe xuồng các loại, thậm chí nhận đóng cả ghe tàu lớn tải trọng từ 50 đến 100 tấn để đi sông biển. Tiếng cưa, tiếng bào vang lên suốt ngày đêm, tạo nên không khí lao động rộn ràng khắp cù lao.
Tuy nhiên, theo thời gian, nghề cũng trải qua nhiều thăng trầm. Hệ thống đê bao được xây dựng, mùa nước nổi thất thường, đường bộ phát triển mạnh, cùng với sự xuất hiện của ghe sắt và xuồng composite đã khiến ghe xuồng gỗ truyền thống dần bị thu hẹp thị trường. Có giai đoạn, nhiều trại xuồng chỉ hoạt động cầm chừng vài tháng trong năm, đối mặt với nguy cơ mai một nghề.
3. Kỹ thuật đóng ghe xuồng truyền thống đặc sắc tại làng nghề đóng ghe xuồng Mỹ Hiệp
Những chiếc xuồng gỗ được tạo ra bởi bàn tay tỉ mỉ của người thợ thủ công. Ảnh: Sưu tầm.
Để làm ra một chiếc xuồng gỗ hoàn chỉnh, người thợ ở làng nghề đóng ghe xuồng Mỹ Hiệp phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ. Từ khâu chọn gỗ, xẻ gỗ, phơi gỗ cho đến tạo be, uốn be, ráp bửng, đóng chốt và trét dầu chai – mỗi bước đều đòi hỏi kinh nghiệm và sự chính xác cao.
Gỗ sau khi xẻ phải được phơi đúng thời gian để đạt độ khô phù hợp, không cong vênh, nứt nẻ. Khi uốn be, người thợ phải cảm nhận được độ cong tự nhiên của gỗ, sao cho khi ráp lại, thân xuồng ôm sát, kín lường nhưng vẫn nhẹ và lướt nước.
Điểm làm nên danh tiếng của làng nghề đóng ghe xuồng Mỹ Hiệp nằm ở những bí quyết nghề được đúc kết qua nhiều thế hệ. Yếu tố quan trọng nhất là chất liệu gỗ. Phần lớn ghe xuồng ở đây được đóng bằng gỗ sao lâu năm – loại gỗ có khả năng chịu nước, bền chắc và ít bị mục.
Người thợ xẻ gỗ theo thớ cong tự nhiên của cây, tận dụng tối đa đặc tính vốn có của vật liệu. Nhờ vậy, dù thân cây có cong quẹo, vẫn có thể tạo ra những tấm ván tốt, giúp xuồng nhẹ hơn nhưng vẫn chắc chắn. Đây chính là điểm khác biệt khiến xuồng Mỹ Hiệp được người dân sông nước tin dùng.
So với nhiều nơi khác, sản phẩm của làng nghề đóng ghe xuồng Mỹ Hiệp có ưu điểm là nhẹ, bền, kín lường và giá thành hợp lý. Cùng kích cỡ, xuồng Mỹ Hiệp thường có phần mũi thon gọn, độ dày ván lườn vừa phải, giúp xuồng bơi vững và tiết kiệm sức chèo. Nhờ kỹ thuật xẻ gỗ khéo léo, giá thành sản phẩm thấp hơn khoảng 10% so với nơi khác nhưng vẫn đảm bảo chất lượng, tạo lợi thế cạnh tranh rõ rệt.
4. Sản phẩm tiêu biểu của làng nghề đóng ghe xuồng Mỹ Hiệp
4.1. Đa dạng chủng loại, phục vụ nhiều nhu cầu
Có nhiều loại ghe và xuồng khác nhau được làng nghề sản xuất theo nhu cầu của khách hàng. Ảnh: Sưu tầm.
Trải qua hơn 100 năm, làng nghề đóng ghe xuồng Mỹ Hiệp đã cho ra đời rất nhiều loại ghe xuồng khác nhau, phù hợp với từng mục đích sử dụng. Có thể kể đến xuồng ba lá, xuồng cui, xuồng Ông Chưởng, xuồng Cần Thơ, xuồng lườn, vỏ lãi, ghe bầu, ghe chài, ghe be, tắc ráng… Mỗi loại xuồng đều mang đặc trưng riêng về kích thước, hình dáng và công năng, phục vụ sinh hoạt, đánh bắt, giao thương hay đi lại trong mùa nước nổi.
4.2. Đóng theo mẫu truyền thống và đơn đặt hàng riêng
Bên cạnh các mẫu truyền thống, làng nghề đóng ghe xuồng Mỹ Hiệp còn nhận đóng xuồng theo đơn đặt hàng riêng của thương lái và người dân ở nhiều địa phương, kể cả mẫu xuồng lườn theo kiểu Cam-pu-chia. Sự linh hoạt này giúp làng nghề thích ứng tốt hơn với nhu cầu thị trường, duy trì nhịp sản xuất ổn định trong những năm gần đây.
5. Gắn kết du lịch trải nghiệm và bảo tồn làng nghề đóng ghe xuồng Mỹ Hiệp
5.1. Trải nghiệm trực tiếp quy trình đóng xuồng
Du khách có thể tham quan và nghe nghệ nhân chia sẻ về nghề đóng ghe xuồng. Ảnh: Sưu tầm.
Những năm gần đây, làng nghề đóng ghe xuồng Mỹ Hiệp dần trở thành điểm đến trong các tour du lịch sinh thái, văn hóa về Cù Lao Giêng. Du khách trong và ngoài nước đến đây không chỉ tham quan mà còn được tận mắt chứng kiến từng công đoạn đóng xuồng, lắng nghe câu chuyện nghề từ chính những người thợ lâu năm.
Hình ảnh những người thợ cần mẫn bên tấm ván gỗ, mùi dầu chai thoang thoảng, tiếng cưa bào vang lên giữa không gian sông nước tạo nên trải nghiệm rất riêng, khó tìm thấy ở những điểm du lịch hiện đại.
5.2. Mô hình ghe xuồng thu nhỏ – ký ức mang về
Để phục vụ du khách, nhiều thợ lành nghề còn tranh thủ làm các mô hình ghe xuồng thu nhỏ làm quà lưu niệm. Những sản phẩm này không chỉ mang giá trị thủ công mà còn là cách để làng nghề đóng ghe xuồng Mỹ Hiệp kể câu chuyện văn hóa sông nước đến với du khách, giúp nghề truyền thống có thêm nguồn thu và động lực gìn giữ.
6. Kết hợp du lịch đảo Phú Quốc
6.1. Sun World Hon Thom
Sau hành trình khám phá An Giang và làng nghề đóng ghe xuồng Mỹ Hiệp, du khách có thể tiếp tục chuyến đi đến Phú Quốc để trải nghiệm không khí biển đảo. Sun World Hon Thom là điểm đến nổi bật ở Nam đảo, với tuyến cáp treo dài 7.899,9 m – được Tổ chức Kỷ lục Guinness Thế giới công nhận là tuyến cáp treo 3 dây dài nhất thế giới.
Những trò chơi thú vị tại công viên nước Aquatopia. Ảnh: Sưu tầm.
Trên đảo, công viên nước Aquatopia mang đến hơn 20 trò chơi đầy hứng khởi, trong khi công viên chủ đề Làng Exotica với kiến trúc độc đáo và tàu lượn gỗ “Mộc xà thịnh nộ” đem lại cảm giác mạnh nhưng vô cùng thú vị. Đây là điểm đến lý tưởng cho cả gia đình, nơi niềm vui, sự mạo hiểm và khung cảnh thiên nhiên tuyệt đẹp hòa quyện.
6.2. Thị trấn Hoàng Hôn
Thị trấn Hoàng Hôn – Sunset Town, nằm bên bờ Tây Nam đảo Ngọc, nơi hòa quyện giữa thiên nhiên, kiến trúc và nghệ thuật. Khu vực này nổi bật với kiến trúc mang phong cách Địa Trung Hải đặc trưng: những tòa nhà màu sắc rực rỡ hướng về phía biển mênh mông và đường dạo lát gạch mềm mại.
Không gian lung linh và huyền ảo của Thị trấn Hoàng Hôn về đêm. Ảnh: Sưu tầm.
Cầu Hôn – Kiss Bridge là điểm đến không thể bỏ qua khi tới Sunset Town. Đây là biểu tượng lãng mạn của đảo Ngọc, thiết kế dựa trên bức bích họa “The Creation of Adam” của Michelangelo và lấy cảm hứng từ câu chuyện Ông Ngâu – Bà Ngâu trong văn học Việt Nam. Hai nhánh cầu vươn ra biển gần chạm nhau, tạo góc check-in hoàn hảo với khung cảnh hoàng hôn tuyệt đẹp, thu hút đông đảo du khách đến tham quan và chụp ảnh.
Vào buổi tối, show Nụ hôn của biển cả - Kiss of the Sea là trải nghiệm không thể bỏ lỡ. Show diễn được dàn dựng bởi đội ngũ chuyên gia Pháp, kết hợp công nghệ tiên tiến như laser, ánh sáng, hiệu ứng nước, nhạc sống động, cùng hơn 60 nghệ sĩ quốc tế. Màn trình diễn tái hiện câu chuyện biển cả hòa quyện với tình yêu, lịch sử và văn hóa, mang đến cho khán giả những giây phút choáng ngợp và khó quên.
Giữa nhịp sống hiện đại đang đổi thay từng ngày, làng nghề đóng ghe xuồng Mỹ Hiệp vẫn âm thầm vang lên tiếng cưa, tiếng bào của những người thợ gắn đời mình với sông nước. Không chỉ là nơi tạo ra những chiếc ghe xuồng phục vụ mưu sinh, làng nghề còn là chứng nhân cho lịch sử khai phá, thích ứng và bền bỉ của cư dân Nam Bộ. Ghé thăm nơi đây, du khách không chỉ được nhìn thấy một nghề thủ công trăm năm tuổi, mà còn cảm nhận trọn vẹn tinh thần lao động và bản sắc văn hóa đặc trưng của Cù Lao Giêng giữa dòng Cửu Long.
