1. Giới thiệu tổng quan về làng nghề cói Kim Sơn
1.1. Nghề cói hơn 200 năm phát triển
Kim Sơn là huyện cũ thuộc tỉnh Ninh Bình - từ lâu đã được biết đến như “xứ cói” nhờ thổ nhưỡng thoáng rộng, bãi bồi ven biển, phù hợp cho cây cói sinh trưởng. Theo ghi chép, vùng đất Kim Sơn được khai hoang mạnh mẽ từ năm 1829 dưới thời Nguyễn Công Trứ - từ vùng đất sình lầy, lau sậy đã trở thành nơi định cư, canh tác và phát triển nghề cói truyền thống.
Du khách xem nghệ nhân chẻ cói, nhuộm màu và se sợi – quy trình lao động thủ công vẫn giữ nguyên đến ngày nay. (Nguồn: Sưu tầm)
Qua hơn hai thế kỷ, nghề cói ở Kim Sơn đã được lưu truyền, phát triển và khẳng định tên tuổi. Từ những tấm chiếu cói dùng trong sinh hoạt, nghề đã mở rộng sang sản xuất nhiều mặt hàng thủ công mỹ nghệ: thảm, túi xách, hộp đan, giỏ, nón, mũ, đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu.
Nhiều hộ gia đình tại Kim Sơn đã gắn bó nghề qua các thế hệ, biến nghề cói không chỉ là nghề phụ, mà là nghề chính, tạo sinh kế ổn định cho cộng đồng. Làng nghề đan cói Kim Sơn vì thế được xem là một trong những làng nghề truyền thống tiêu biểu của Ninh Bình.
1.3 Vì sao làng nghề là điểm đến được du khách yêu thích
Văn hóa làng quê ven biển đậm chất truyền thống: Bãi bồi, ruộng chiếu, cánh đồng cói xen lẫn kênh rạch, tạo nên khung cảnh mộc mạc, chân chất, khác biệt với đô thị ồn ào. Du khách muốn tìm về với bình yên, với vẻ nguyên bản của miền quê thường chọn Kim Sơn.
Trải nghiệm nghề thủ công truyền thống hấp dẫn: Khi đến làng, du khách không chỉ mua sản phẩm mà còn được tận mắt chứng kiến quy trình trồng cói, thu hoạch, chẻ, phơi và đan, hiểu rõ hơn về giá trị của sản phẩm thủ công, trân trọng công sức người thợ.
Sản phẩm thủ công độc đáo, dễ mang về làm quà: Từ chiếu, thảm, giỏ, nón, túi đến hộp, khay đan, tất cả đều nhẹ, dễ xách tay, mang dấu ấn văn hóa đặc trưng. Với du khách nội địa hay quốc tế đều rất dễ sử dụng hoặc làm quà kỷ niệm.
Kết hợp du lịch nông thôn – cộng đồng – trải nghiệm văn hóa: Làng cói Kim Sơn không chỉ là nơi sản xuất mà còn là không gian để du khách hiểu thêm về lịch sử khai hoang, dân sinh, lao động và tinh thần cần cù của người dân ven biển Bắc bộ.
Nhờ những yếu tố đó, làng cói Kim Sơn vẫn giữ sức hút với du khách tìm về trải nghiệm văn hóa – thiên nhiên – truyền thống, đặc biệt trong các hành trình kết hợp du lịch Ninh Bình.
2. Những trải nghiệm nổi bật tại làng nghề cói Kim Sơn
2.1. Chiêm ngưỡng mùa cói Kim Sơn
Mùa cói ở Kim Sơn thường bắt đầu từ tháng 4 đến tháng 9, khi thời tiết khô ráo và đất bãi bồi ven biển đạt độ mặn – độ ẩm phù hợp. Đây là thời điểm đẹp nhất để du khách quan sát trọn vẹn quy trình làm cói truyền thống.
Cói được phơi thành từng phên dài trên sân gạch – hình ảnh quen thuộc của làng nghề hơn hai thế kỷ tuổi. (Nguồn: Sưu tầm)
Quy trình trồng và chăm sóc cói: Cói được trồng tại các vùng bãi bồi ven biển Kim Sơn – nơi đất mới bồi, phù hợp để cây phát triển thân cao, sợi chắc. Người dân gieo trồng theo luống dài, chăm sóc bằng phương pháp thủ công, giữ nguyên tính tự nhiên của vùng đất.
Thu hoạch – phơi – nhuộm màu: Khi cói trưởng thành, người dân cắt từng bó, rửa sạch rồi đem phơi trên sân đất hoặc nền gạch. Đây là hình ảnh đặc trưng nhất của Kim Sơn mà du khách rất thích ghi lại. Sau khi phơi khô, cói được nhuộm màu vàng, nâu hoặc giữ màu tự nhiên, rồi se mềm để dễ đan lát.
Giá trị sinh thái của nghề cói: Việc trồng cói không chỉ tạo thu nhập cho người dân mà còn góp phần giữ gìn hệ sinh thái bãi bồi, hạn chế xâm thực biển, tạo vành đai xanh tự nhiên. Đây là lý do nghề cói ở Kim Sơn luôn được tỉnh Ninh Bình ưu tiên bảo tồn trong các chương trình phát triển nông nghiệp – thủ công truyền thống.
2.2. Trải nghiệm đan cói cùng nghệ nhân
Du khách đến làng nghề cói Kim Sơn có thể trực tiếp trải nghiệm đan lát dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân – những người đã gắn bó cả cuộc đời với nghề.
Người dân Kim Sơn thu hoạch cói trên vùng bãi bồi ven biển – nơi được khai hoang từ năm 1829 dưới thời Nguyễn Công Trứ. (Nguồn: Sưu tầm)
Các bước đan cơ bản:
Chọn sợi cói đã se mềm và phân loại theo độ dày
Tạo khung ban đầu (đan nền)
Đan xen sợi theo kiểu đơn giản: đan nong mốt hoặc nong đôi
Tạo hình sản phẩm nhỏ như đế lót ly, khay mini
Chỉnh sửa và hoàn thiện viền bằng sợi cói mảnh
Các nghệ nhân sẽ chỉ dẫn từng bước để du khách cảm nhận được sự tỉ mỉ, kiên trì của nghề. Đây đều là sản phẩm dễ làm, có thể hoàn thành trong 15–40 phút, phù hợp với khách quốc tế, gia đình và trẻ nhỏ.
Đan nong mốt, nong đôi – những kỹ thuật cơ bản của nghề cói. (Nguồn: Sưu tầm)
Tùy cơ sở, giá trải nghiệm thường dao động:
30.000 – 50.000 VND: thử đan sản phẩm mini
60.000 – 100.000 VND: workshop 30–60 phút kèm sản phẩm mang về
Những hoạt động này được nhiều du khách đánh giá rất đáng thử vì mang lại trải nghiệm văn hóa thực thụ.
2.3. Mua sản phẩm thủ công chính gốc Kim Sơn
Kim Sơn nổi tiếng với sản phẩm cói thủ công chất lượng, màu sắc tự nhiên và độ bền cao. Một số mặt hàng phổ biến gồm: thảm cói, chiếu cói truyền thống, giỏ, túi xách, hộp đựng, khăn trải bàn, khay đan, mũ, nón đan từ cói, đồ decor – đồ nội thất cói xuất khẩu. Nhiều sản phẩm của Kim Sơn đã đạt OCOP 3–4 sao, được đánh giá cao về chất lượng và tính thủ công mỹ nghệ.
Xưởng cói Kim Sơn với quy trình làm hoàn chỉnh từ sợi đến thành phẩm – nơi được nhiều du khách lựa chọn mua sắm. (Nguồn: Sưu tầm)
Gợi ý nơi mua uy tín tại Kim Sơn:
Làng nghề cói Kim Sơn: nơi tập trung nhiều hộ đan cói lâu năm
Hợp tác xã đan cói Kim Sơn: chuyên nhận đơn xuất khẩu, chất lượng ổn định
Các cơ sở gần Nhà thờ đá Phát Diệm: thuận tiện cho khách du lịch kết hợp tham quan – mua sắm
Chợ Rịa (Kim Sơn): nơi bán lẻ nhiều sản phẩm cói giá hợp lý
Du khách nên chọn các cơ sở có gian trưng bày, có tem sản phẩm hoặc nhãn nhận diện OCOP để đảm bảo nguồn gốc và chất lượng.
3. Thời điểm đẹp nhất để ghé thăm Kim Sơn
3.1. Mùa thu hoạch cói
Mùa cói từ tháng 4 đến tháng 9 – sân phơi rực sắc vàng, nghệ nhân tất bật chẻ, se và đan cói. (Nguồn: Sưu tầm)
Thời điểm lý tưởng nhất để khám phá làng cói Kim Sơn là vào mùa khô, thường rơi vào tháng 4 đến tháng 9 hằng năm. Đây cũng là lúc cây cói phát triển tốt, thân cao, sợi chắc và được người dân thu hoạch đồng loạt. Cảnh sắc đặc trưng mùa thu hoạch:
Những cánh đồng cói chuyển màu vàng nhạt, trải dài trên bãi bồi ven biển.
Làng nghề rực rỡ sắc màu từ các phên cói phơi dọc sân gạch, ven đường, tạo nên khung cảnh rất đặc trưng của Kim Sơn.
Nghệ nhân tất bật chẻ cói, se sợi, đan lát tạo nên bức tranh lao động sôi nổi – chân thật.
3.2. Tránh thời điểm mưa bão ở vùng ven biển
Kim Sơn nằm gần khu vực cửa biển Kim Đông – Cồn Nổi nên chịu ảnh hưởng khá rõ từ thời tiết ven biển. Theo khuyến nghị từ Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia (NCHMF), thời gian mưa nhiều và có thể xuất hiện bão tập trung vào:
Tháng 7 – tháng 10: thường có mưa lớn, áp thấp, bão hoạt động trên biển Đông.
Đặc biệt tháng 8 – 9: lượng mưa đạt đỉnh, dễ xảy ra ngập cục bộ vùng bãi bồi.
Gợi ý cho du khách: Nếu bắt buộc đi vào mùa mưa, hãy ưu tiên thăm xưởng sản xuất trong nhà, nơi du khách vẫn có thể xem nghệ nhân đan cói dù thời tiết xấu.
4. Kinh nghiệm & lưu ý khi tham quan làng nghề
4.1 Trang phục, hành trang phù hợp
Trang phục nhẹ, thoáng, kín nắng: Nên mặc áo cotton hoặc linen, tay dài mỏng nếu đi giữa trưa để tránh nắng và côn trùng; quần dài nhẹ giúp bảo vệ khi đi trên sân phơi, bãi bồi.
Giày thoải mái, đế bám: Ưu tiên giày thể thao, giày leo nhẹ hoặc giày bệt có đế bám; tránh dép lê vì nhiều nơi nền sân phơi hoặc nền xưởng có sợi cói, bụi hoặc gợn nước.
Mũ, kính râm, kem chống nắng: Những sân phơi cói rộng, ít bóng mát nên mũ rộng và kem chống nắng hữu ích để bảo vệ da.
Mang theo nước, khăn nhỏ và túi đựng đồ gọn: Một chai nước, khăn thấm mồ hôi, túi nhỏ đeo trước người sẽ tiện khi bạn tham gia workshop hoặc mua sắm.
Đồ truyền thống nếu muốn chụp ảnh: Áo bà ba, áo dài nhẹ cho bộ ảnh sẽ rất hợp với khung cảnh làng quê và sân phơi cói; nhưng vẫn tuân thủ quy tắc tôn trọng nghệ nhân (không mặc áo cản trở công việc của họ).
Chuẩn bị tiền mặt nhỏ và túi đựng sản phẩm: Nhiều cơ sở nhỏ nhận tiền mặt hơn thẻ; chuẩn bị túi/bao bọc để đựng sản phẩm dễ vỡ hoặc thấm ẩm.
4.2 Quy tắc ứng xử tại làng nghề
Xin phép trước khi vào xưởng hoặc chụp ảnh trong khu làm việc. Nhiều gia đình xem xưởng là không gian sinh hoạt, nên lịch sự hỏi chủ trước.
Không chạm hoặc di chuyển sản phẩm đang phơi/đang làm nếu nghệ nhân chưa đồng ý; sản phẩm chưa hoàn thiện rất dễ hư.
Giữ khoảng cách an toàn với khu vực làm việc. Tránh đi lên sân phơi cói, không đặt chân lên phên đang phơi; nếu nghệ nhân mời bước vào, làm theo hướng dẫn.
Không làm ồn, không gây mất tập trung. Nghề thủ công đòi hỏi sự tập trung; giữ giọng nói nhỏ, tránh la hét ảnh hưởng tới công việc.
Ứng xử khi muốn mua: hỏi nguồn gốc, quy trình làm; nếu trả giá, nên lịch sự, tôn trọng công sức người thợ. Ưu tiên mua ở cơ sở có tên tuổi hoặc hợp tác xã khi cần sản phẩm chất lượng.
Hạn chế quay phim dài/quay thương mại nếu chưa xin phép; nhiều nghệ nhân đồng ý chụp ảnh cá nhân nhưng không muốn bị quay film thương mại mà không trả thù lao.
Tôn trọng thời gian làm việc: nếu đến vào mùa cao điểm, tránh chen lấn làm trễ tiến độ sản xuất của họ.
4.3 Tips chụp ảnh đẹp tại Kim Sơn
Các sản phẩm cói OCOP 3–4 sao của Kim Sơn – nổi bật với màu sắc tự nhiên và độ bền cao. (Nguồn: Sưu tầm)
Thời điểm vàng: Ánh sáng đẹp nhất là sáng sớm và chiều muộn. Ánh sáng mềm, tạo bóng dài và tôn màu vàng của cói, tránh chụp giữa trưa nắng gắt vì màu cói mất sắc và ảnh bị cháy sáng.
Góc chụp gợi ý:
Sân phơi cói: chụp ngang hàng với phên phơi để thể hiện độ dài – nhịp điệu lặp lại của phên; dùng góc rộng để lấy cả dải phơi.
Ruộng cói/đồng cói: chụp từ góc thấp để cói kéo dài về phía xa, tạo tiền cảnh ấn tượng.
Xưởng đan: lấy cận cảnh bàn tay nghệ nhân đang đan, chi tiết texture sợi, mắt máy lấy nét vào mũi kim/sợi để nhấn “chi tiết nghề”.
5. Gợi ý kết hợp lịch trình 2N1Đ khám phá làng cói Kim Sơn và tham quan các điểm nổi bật tại Ninh Bình
Ngày 1: Khám phá làng cói Kim Sơn – trải nghiệm nghề thủ công – nghỉ đêm tại Ninh Bình
Buổi sáng, du khách xuất phát từ Hà Nội và đến làng cói Kim Sơn trong khoảng 1,5–2 giờ. Khi tới nơi, hãy bắt đầu hành trình bằng việc dạo quanh các ruộng cói, sân phơi và các hộ sản xuất để hiểu rõ quy trình trồng – thu hoạch – phơi – nhuộm – se sợi của nghề cói.
Tại xưởng đan, du khách có thể trải nghiệm đan cói với nghệ nhân, thử làm những sản phẩm nhỏ như đế lót ly, giỏ mini hoặc móc khóa. Đây là hoạt động thú vị, rất phù hợp cho nhóm bạn, gia đình hoặc du khách nước ngoài muốn tìm hiểu văn hóa bản địa.
Buổi trưa, bạn có thể thưởng thức đặc sản Kim Sơn như hải sản vùng bãi bồi, lẩu cua đồng hoặc dê núi từ các nhà hàng địa phương. Chiều tối trở về trung tâm Ninh Bình hoặc lưu trú tại homestay gần Phát Diệm – Kim Sơn để cảm nhận nhịp sống yên bình của vùng ven biển.
Buổi tối, du khách có thể dạo phố, thưởng thức ẩm thực tại khu trung tâm, chuẩn bị cho lịch trình tham quan danh thắng vào ngày sau.
Ngày 2: Khám phá danh thắng Ninh Bình – Kết hợp Sun World Ha Nam
Buổi sáng, du khách di chuyển đến một trong hai điểm đến nổi tiếng:
Tràng An: ngồi thuyền tham quan các tuyến hang động, núi đá vôi, đền Trình; thời gian trung bình 2,5–3 giờ.
Hang Múa: leo gần 500 bậc đá để ngắm toàn cảnh Tam Cốc từ trên cao; thời điểm đẹp nhất là buổi sáng hoặc chiều muộn.
Buổi trưa du khách dùng bữa tại Tràng An – Tam Cốc, sau đó tiếp tục tham quan theo sở thích:
Vườn chim Thung Nham: trải nghiệm thiên nhiên sinh thái, quan sát hàng nghìn cá thể chim bay về tổ vào chiều muộn.
Chùa Bái Đính: tham quan quần thể tâm linh rộng lớn, kiến trúc hoành tráng, phù hợp du khách thích không gian thanh tịnh buổi đầu năm.
Sun World Ha Nam – Công viên nước chủ đề múa rối nước siêu ấn tượng. (Nguồn: Sưu tầm)
Sun World Ha Nam: cách trung tâm Ninh Bình khoảng 40–45 phút. Đây là địa điểm lý tưởng để kết thúc chuyến đi với không gian giải trí hiện đại, các khu cảnh quan mô phỏng nghệ thuật Bắc Bộ và những hoạt động phù hợp cho cả trẻ nhỏ lẫn người lớn.
Khám phá làng cói Kim Sơn không chỉ là hành trình tìm hiểu một nghề thủ công hơn 200 năm tuổi, mà còn là dịp để du khách bước vào nhịp sống bình dị của vùng ven biển Ninh Bình. Từ những ruộng cói trải dài theo mùa gió, sân phơi vàng óng dưới nắng đến đôi tay miệt mài của nghệ nhân, tất cả tạo nên một Kim Sơn mộc mạc mà giàu giá trị văn hóa.
