1. Giới thiệu tổng quan về di tích chùa và đền Khả Lương
Di tích chùa và đền Khả Lương tọa lạc tại làng Khả Lương, phường Nam Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình, là một quần thể tâm linh gắn liền với đời sống văn hóa và tín ngưỡng của cư dân địa phương. Chùa Khả Lương còn được biết đến với tên chữ là Thắng Lâm Tự, hay gọi quen thuộc là chùa Thắng Lâm. Nằm giữa không gian làng quê yên bình, gần khu vực Cố đô Hoa Lư, nơi đây mang vẻ trầm mặc, cổ kính và rất phù hợp cho những chuyến tham quan kết hợp chiêm bái, tìm hiểu lịch sử.
Chùa và đền Khả Lương được nhà nước xếp hạng di tích lịch sử. (Nguồn: Sưu tầm)
2. Kiến trúc chùa và đền Khả Lương
2.1. Kiến trúc chùa Khả Lương
Chùa Khả Lương mang kiến trúc truyền thống kiểu chữ Nhị, thể hiện rõ nét đặc trưng của chùa cổ vùng đồng bằng Bắc Bộ. Khu Tiền Đường gồm năm gian, sử dụng kết cấu vì kèo theo lối “thượng giường, hạ kẻ”, với ba hàng chân cột và trốn một hàng cột giữa, tạo không gian thoáng đãng nhưng vẫn vững chãi. Điểm đặc biệt là hàng cột phía trước được làm hoàn toàn bằng đá xanh, vừa bền chắc vừa tăng thêm vẻ cổ kính cho công trình. Phía sau là Hậu Cung hay còn gọi là Chùa Thượng, gồm ba gian, tiếp tục sử dụng kết cấu “thượng giường, hạ kẻ”, với ba hàng cột trong đó hàng cột trước và sau đều bằng đá xanh. Trước Hậu Cung nổi bật hai con rồng đá chầu, được tương truyền có niên đại từ thời Lý, góp phần làm tăng giá trị lịch sử và nghệ thuật cho di tích chùa và đền Khả Lương.
Về không gian thờ tự, chùa Khả Lương thờ hệ thống tượng Phật phong phú gồm Tam Thế, A Di Đà Tam Tôn, Thích Ca sơ sinh, Thánh Tăng và Thổ Địa râu trắng, phản ánh sự hòa quyện giữa Phật giáo và tín ngưỡng dân gian. Những ban thờ này thể hiện mong ước về sự che chở, phù hộ cho cuộc sống bình an của người dân trong làng. Ngoài ra, chùa còn có ban thờ Hàn Lâm, nơi thờ các cô hồn, một hình thức thờ tự cổ mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện tinh thần từ bi, lương thiện và truyền thống nhân ái lâu đời của cộng đồng cư dân quanh di tích chùa và đền Khả Lương.
Khu vực cổng vào chùa Khả Lương. (Nguồn: Sưu tầm)
2.2. Kiến trúc đền Khả Lương
Đền Khả Lương sở hữu vị thế phong thủy đẹp khi được xây dựng trên mảnh đất có hình dáng như con rùa, biểu tượng của sự bền vững và trường tồn. Phía trước sân đền chính là phần miệng rùa, được người dân giữ nguyên không san lấp, xem như một dạng thủy trì có tác dụng tụ thủy, tụ phúc cho làng. Theo truyền tụng, đền được khởi dựng từ thời Lý, đến thời Nguyễn mới được dân làng di chuyển từ khu vực Mả La về phía trước chùa Khả Lương, hình thành bố cục “Tiền Thần, Hậu Phật”, tạo nên sự kết hợp hài hòa giữa tín ngưỡng dân gian và Phật giáo trong di tích chùa và đền Khả Lương.
Về kiến trúc, đền được xây theo kiểu chữ Đinh, với Hậu Cung nối thêm một hàng cột và mảnh giường tạo thành Tiền Đường ba gian. Khu Hậu Cung gồm ba gian, sử dụng bốn hàng chân cột bằng gỗ lim chắc chắn, mái lợp ngói vẩy truyền thống. Hệ thống vì kèo được kết hợp giữa kèo mê ở phía ngoài và giá chiêng ở phía trong, trên các cấu kiện gỗ chạm khắc tinh xảo hình rồng, hổ phù và tứ linh gồm long, ly, quy, phượng, tất cả đều được sơn son thếp vàng rực rỡ. Đền là nơi thờ Hộ Sinh Đại Vương, vị thần có công cứu giúp dân làng khỏi đại nạn, được triều đình sắc phong là Hộ Quốc Đại Vương và trở thành Thành Hoàng làng Khả Lương, thể hiện rõ giá trị lịch sử và tâm linh của di tích chùa và đền Khả Lương.
3. Sinh hoạt tín ngưỡng và lễ hội tại chùa và đền Khả Lương
Hằng năm, tại di tích chùa và đền Khả Lương diễn ra nhiều hoạt động tín ngưỡng và sinh hoạt văn hóa gắn liền với đời sống tinh thần của người dân địa phương. Những dịp lễ quan trọng như ngày kỷ niệm vua Trần Thái Tông, lễ xá tội vong nhân hay lễ Thích Ca thành Phật được tổ chức trang nghiêm, thu hút đông đảo nhân dân và du khách thập phương về dâng hương, chiêm bái. Đây là những dịp thể hiện lòng tri ân đối với tiền nhân, đồng thời góp phần gìn giữ và lan tỏa các giá trị truyền thống của cộng đồng.
Bên cạnh các lễ lớn trong năm, vào những ngày mùng Một, ngày Rằm hay các kỳ lễ theo lịch âm, người dân trong làng đều đến chùa và đền để thắp hương, cúng bái cầu mong bình an, may mắn và cuộc sống thuận hòa. Những sinh hoạt tín ngưỡng này diễn ra đều đặn, tạo nên không gian tâm linh gần gũi, ấm cúng và giàu bản sắc. Chính sự duy trì liên tục ấy đã làm cho di tích chùa và đền Khả Lương trở thành điểm tựa tinh thần quan trọng, gắn bó chặt chẽ với đời sống văn hóa của cư dân vùng Hoa Lư.
4. Kết hợp khám phá những điểm đến nổi tiếng khác tại Ninh Bình
Sau khi tham quan di tích chùa và đền Khả Lương, du khách có thể kết hợp khám phá thêm nhiều điểm đến nổi tiếng khác của Ninh Bình để hành trình thêm phong phú. Những địa danh như Tràng An với cảnh quan sông nước và hệ thống hang động đặc sắc, Tam Cốc Bích Động mang vẻ đẹp nên thơ của đồng lúa và núi đá vôi, hay cố đô Hoa Lư gắn liền với lịch sử triều Đinh – Tiền Lê đều nằm không quá xa, rất thuận tiện để sắp xếp trong cùng chuyến đi.
Bên cạnh những điểm tham quan mang giá trị lịch sử và thiên nhiên, du khách cũng có thể ghé quảng trường Thời Đại để dạo chơi, chụp ảnh và tận hưởng không gian hiện đại, sôi động hơn. Việc kết hợp tham quan di tích tâm linh với khám phá danh thắng và khu vui chơi giúp chuyến hành trình tại Ninh Bình trở nên cân bằng, đa dạng trải nghiệm và để lại nhiều ấn tượng đáng nhớ.
>> Check-in Quảng trường Thời Đại Sun Urban City buổi tối
Thưởng thức biểu diễn nhạc nước hoành tráng tại quảng trường Thời Đại. (Nguồn: Sưu tầm)
Với giá trị lịch sử, kiến trúc cổ kính và đời sống tín ngưỡng phong phú, di tích chùa và đền Khả Lương là điểm đến mang đậm dấu ấn văn hóa tâm linh của vùng đất Hoa Lư. Không chỉ là nơi chiêm bái, cầu bình an, quần thể di tích này còn giúp du khách hiểu sâu hơn về truyền thống và đời sống tinh thần của cộng đồng địa phương. Nếu bạn đang tìm kiếm một hành trình nhẹ nhàng, ý nghĩa khi đến Ninh Bình, đừng bỏ lỡ cơ hội ghé thăm di tích chùa và đền Khả Lương để cảm nhận trọn vẹn nét đẹp cổ kính và linh thiêng nơi đây.
