1. Giới thiệu tổng quan về Từ Lương Xâm
1.1. Từ Lương Xâm nằm ở đâu? Vị trí và đặc điểm nổi bật
Nằm tại phường Nam Hải, Từ Lương Xâm tọa lạc trên khu đất cao ráo ven cửa biển Bạch Đằng, nơi sông Lương ôm lấy làng quê ngư nghiệp trầm lắng. Mặt chính đền hướng Đông, nhìn thẳng ra biển và được bao quanh bởi những tán cổ thụ xanh rợp, tạo nên không gian vừa mát lành vừa linh thiêng. Được xem là “Từ Cả” trong ba linh từ của vùng Hải An, nơi đây gắn liền với bản doanh xưa của Ngô Quyền, mang đến cho du khách cảm giác chạm vào một phần lịch sử hào hùng của dân tộc.
Từ Lương Xâm nằm ở phường Nam Hải, ven cửa biển Bạch Đằng. (Nguồn: Sưu tầm)
1.2. Lịch sử hình thành Từ Lương Xâm
Theo ghi chép và khảo cổ, Từ Lương Xâm gắn với căn cứ nơi Ngô Quyền chuẩn bị cho trận Bạch Đằng năm 938, nơi ông chỉ huy quân dân đánh bại quân Nam Hán, mở ra thời kỳ độc lập lâu dài cho nước Việt. Những cọc gỗ thế kỷ X được phát hiện trong khu vực càng củng cố giá trị lịch sử của di tích. Ngôi từ được dựng vào thời Lê thế kỷ XVII, trải qua nhiều lần trùng tu lớn vào năm 1870 dưới thời Tự Đức và năm 1998. Năm 1986, nơi đây được xếp hạng di tích quốc gia và đến 17/01/2025, chính thức trở thành di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định 152/QĐ-TTg, khẳng định tầm vóc lịch sử độc đáo của đền thờ Ngô Quyền.
1.3. Vai trò và ý nghĩa của Từ Lương Xâm
Với người dân Hải Phòng, Từ Lương Xâm là biểu tượng tinh thần quan trọng, nơi gửi gắm ước vọng quốc thái dân an và lòng biết ơn với vị anh hùng dân tộc đã giành lại độc lập trên dòng Bạch Đằng. Cùng với các đền thờ Ngô Quyền lớn khác như Đền Kiếp Bạc, khu di tích này là địa chỉ văn hóa, tâm linh có ý nghĩa sâu sắc, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ và trở thành điểm đến hấp dẫn du khách trong hành trình khám phá lịch sử vùng đất cảng.
2. Kiến trúc và không gian của Từ Lương Xâm
2.1. Kiến trúc tổng thể và bố cục các công trình chính
Toàn bộ không gian Từ Lương Xâm được xây dựng theo bố cục nội công ngoại quốc, hướng Đông nhìn ra vùng biển Bạch Đằng, nằm trên khu đất cao rộng hơn 36.700 m² được bao bọc bởi những tán cổ thụ lâu năm. Khi bước qua nghi môn cao lớn, du khách sẽ bắt gặp sân tế rộng, tiếp đến là tòa tiền tế năm gian, nhà thiêu hương và hậu cung thờ Ngô Quyền với long ngai, bài vị được bảo tồn trang trọng. Dáng dấp kiến trúc bề thế từ thời Hậu Lê và những dấu ấn trùng tu dưới triều Nguyễn đã khẳng định vị thế “Từ Cả” của di tích trong hệ thống linh từ ở Hải An.
Từ Lương Xâm mang đậm nét kiến trúc thời Hậu Lê. (Nguồn: Sưu tầm)
2.2. Nghệ thuật chạm khắc và các hiện vật cổ trong Từ Lương Xâm
Bước vào không gian kiến trúc, du khách dễ dàng nhận ra sự tinh xảo trong nghệ thuật chạm khắc của Từ Lương Xâm, thể hiện qua những mảng gỗ, cột, bình phong với hình rồng cuốn, phượng múa và linh thú đặc trưng của các thời Lê Trung Hưng và Nguyễn.
Những hiện vật cổ được lưu giữ tại đây rất phong phú, gồm 25 đạo sắc phong, tám bia đá khắc sử Hán Nôm, ba cọc Bạch Đằng cổ cùng thuyền gỗ thờ sơn son thếp vàng và nhiều đồ tế khí bằng đồng. Tất cả tạo nên bức tranh văn hóa và lịch sử sống động, giúp du khách cảm nhận rõ chiều sâu của di tích.
2.3. Không gian cảnh quan và giá trị thẩm mỹ
Không gian cảnh quan của Từ Lương Xâm mang đến cho du khách cảm giác thanh tịnh với vườn cây cổ thụ xanh mát, hồ sen nhỏ và bối cảnh sông nước gắn với đời sống ngư dân địa phương. Sự hòa quyện giữa thiên nhiên và kiến trúc tạo nên vẻ đẹp hài hòa, vừa yên bình vừa linh thiêng. Giá trị thẩm mỹ của khuôn viên không chỉ nằm ở cảnh sắc mà còn ở biểu tượng tinh thần của bản doanh Ngô Quyền, góp phần giáo dục lịch sử và thu hút du khách yêu thích du lịch văn hóa và tâm linh.
3. Các lễ hội tiêu biểu tại Từ Lương Xâm
3.1. Lễ hội Từ Lương Xâm
Lễ hội Từ Lương Xâm diễn ra hằng năm từ ngày 15–18 tháng Giêng Âm lịch (năm 2025 tương ứng 12–15/2 dương lịch) và khai mạc tại phường Nam Hải, quận Hải An. Trong không khí náo nhiệt mà vẫn trang nghiêm, du khách được trải nghiệm những nghi thức truyền thống như rước kiệu “bay”, lễ tế Đức Vương Ngô Quyền, dâng hương, lễ tắm vua, rước thánh mẫu và màn pháo hoa rực rỡ. Lễ hội đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2022, khẳng định giá trị đặc sắc của một nghi lễ gắn với lịch sử dân tộc.
3.2. Ý nghĩa của lễ hội
Lễ hội tưởng nhớ trận Bạch Đằng năm 938 là dịp để du khách tri ân chiến công hiển hách của Ngô Quyền, người đã đánh bại quân Nam Hán và mở ra kỷ nguyên độc lập lâu dài cho đất nước. Không chỉ mang tính lịch sử, lễ hội còn có ý nghĩa văn hóa sâu sắc khi góp phần giáo dục thế hệ trẻ về lòng yêu nước và lòng tự hào dân tộc. Với cư dân Hải An, đây là dịp để giữ gìn bản sắc cộng đồng ngư nghiệp và truyền lại những giá trị tinh thần quý báu của vùng cửa biển.
Lễ hội Từ Lương Xâm được tổ chức tại phường Nam Hải để ghi nhớ Bạch Đằng năm 938. (Nguồn: Sưu tầm)
3.3. Hoạt động văn hóa và nghệ thuật thu hút du khách
Trong những ngày hội, không gian Từ Lương Xâm trở nên rộn ràng với các hoạt động văn hóa đặc sắc như múa rồng, rước kiệu đường xa từ các linh từ lân cận, diễn xướng chèo và các tiết mục nghệ thuật dân gian thu hút đông đảo du khách. Cùng với đó, hội chợ, trò chơi dân gian và triển lãm cổ vật mang đến nhiều trải nghiệm phong phú, giúp du khách cảm nhận sâu hơn tinh thần lễ hội và đời sống văn hóa của người dân Hải Phòng.
4. Hướng dẫn di chuyển đến Từ Lương Xâm
4.1. Di chuyển từ Hà Nội đến Từ Lương Xâm
Từ Hà Nội, du khách có thể đến Từ Lương Xâm bằng xe máy hoặc ô tô cá nhân theo cao tốc Hà Nội – Hải Phòng (CT01), rồi rẽ theo hướng Lê Chân – Tràng Cát, thời gian di chuyển khoảng 1.5–2 giờ, thuận tiện cho những ai thích sự chủ động và muốn ngắm cảnh dọc đường. Xe khách từ bến Mỹ Đình hoặc Giáp Bát đến bến Niệm Nghĩa mất khoảng 2–2.5 giờ, sau đó du khách đi taxi thêm vài phút là tới di tích.
4.2. Di chuyển từ TP.HCM và các tỉnh xa
Với du khách từ TP.HCM, cách thuận tiện nhất là bay đến sân bay Cát Bi trong khoảng 2 giờ, sau đó di chuyển bằng taxi hoặc Grab về Từ Lương Xâm với thời gian khoảng 30–40 phút. Mức chi phí di chuyển có thể thay đổi theo hãng bay và khung giờ, nhưng nhìn chung khá dễ sắp xếp. Du khách từ các tỉnh xa như Thanh Hóa, Quảng Ninh hay khu vực lân cận cũng có thể đi xe khách về trung tâm Hải Phòng rồi tiếp tục sử dụng taxi, xe máy hoặc bus nội thành để đến khu di tích.
4.3. Di chuyển nội thành Hải Phòng đến khu di tích
Từ trung tâm thành phố, du khách có thể đến Từ Lương Xâm bằng xe máy hoặc taxi chỉ trong 15–20 phút theo lộ trình Lạch Tray – Lê Chân – Tràng Cát – Nam Hải. Nếu muốn tiết kiệm, bus tuyến 02 hoặc 09 là lựa chọn thuận tiện, dừng gần khu vực Hải An, phù hợp cho hành trình nhẹ nhàng trong ngày.
Từ trung tâm Hải Phòng dễ dàng di chuyển đến Từ Lương Xâm. (Nguồn: Sưu tamaf)
5. Những trải nghiệm nổi bật dành cho du khách khi đến Từ Lương Xâm
5.1. Tìm hiểu lịch sử và câu chuyện về Ngô Quyền
Khi đến Từ Lương Xâm, du khách có thể lắng nghe những câu chuyện dân gian kể về Ngô Quyền là vị anh hùng đã chọn nơi đây làm căn cứ trước trận Bạch Đằng năm 938, dẫn quân đánh bại Nam Hán và chấm dứt hơn một thiên niên kỷ Bắc thuộc. Các bia đá, cọc Bạch Đằng cổ và sắc phong trưng bày trong khu di tích giúp du khách cảm nhận rõ hơn khí phách của người mở ra kỷ nguyên độc lập, đồng thời khơi dậy niềm tự hào về truyền thống dân tộc.
Đến Từ Lương Xâm, du khách được lắng nghe những câu chuyện dân gian kể về Ngô Quyền. (Nguồn: Sưu tầm)
5.2. Trải nghiệm văn hóa tâm linh tại ngôi từ cổ
Không gian tâm linh của Từ Lương Xâm mang đến cho du khách sự tĩnh tại đặc biệt, nhất là vào buổi sáng từ 6–9 giờ khi hậu cung thờ Ngô Quyền chìm trong hương trầm và ánh nắng dịu. Việc dâng hương cầu bình an, tham dự nghi thức tắm vua hay dâng lễ chay giúp du khách kết nối với cội nguồn và tìm lại cảm giác an yên. Đây là trải nghiệm phù hợp cho cả gia đình, đặc biệt trong những ngày rằm hoặc mùa lễ hội tháng Giêng.
5.3. Check-in tại những góc đẹp của Từ Lương Xâm
Từ Lương Xâm là điểm check-in lý tưởng với nhiều góc chụp có chiều sâu lịch sử và cảnh quan thơ mộng. Lối vào của đền khi ánh hoàng hôn phủ xuống tạo nên phông nền ấm áp với dòng sông Bạch Đằng phía sau, chỉ cần đứng vào là đã có ngay bức ảnh rất nên thơ. Buổi sáng từ 7–9 giờ là thời điểm ánh sáng dịu đổ lên nghi môn và sân tế, còn hồ sen và vườn cây xanh mát giúp du khách dễ dàng ghi lại những bức ảnh đẹp mang đậm hồn Việt.
6. Các điểm tham quan lân cận Từ Lương Xâm
Sau khi ghé thăm Từ Lương Xâm, du khách có thể kết hợp khám phá những điểm đến mang đậm dấu ấn lịch sử và văn hóa của Hải Phòng. Cách di tích không xa là Đền Nghè, nơi thờ Nữ tướng Lê Chân, người có công khai lập vùng đất An Biên xưa. Không gian đền vừa trang nghiêm vừa gần gũi, rất phù hợp cho những ai muốn tìm hiểu thêm về truyền thống chống giặc ngoại xâm của dân tộc. Tiếp đó, Chùa Dư Hàng là một trong những ngôi chùa cổ lâu đời nhất Hải Phòng, mang đến cảm giác thanh tịnh với kiến trúc Phật giáo truyền thống và những mảng chạm khắc cổ còn lưu giữ khá nguyên vẹn.
Tiến vào khu trung tâm thành phố, du khách có thể ghé Nhà hát Lớn Hải Phòng để chiêm ngưỡng lối kiến trúc Pháp cổ sang trọng, nơi từng là biểu tượng văn hóa của thành phố Cảng trong suốt nhiều thập kỷ. Gần đó là Hồ Tam Bạc, tuyến phố đi bộ đẹp nhất Hải Phòng, đặc biệt cuốn hút vào buổi tối khi ánh đèn phản chiếu xuống mặt hồ tạo nên khung cảnh rất lãng mạn.
Du khách có thể kết hợp ghé thăm khu vực trung tâm khi tham quan Từ Lương Xâm. (Nguồn: Sưu tầm)
Nếu yêu thích lịch sử, Bảo tàng Hải Phòng là điểm dừng chân không thể bỏ qua. Tại đây lưu giữ nhiều hiện vật và tài liệu quý về vùng đất cảng, từ thời tiền sử, phong kiến đến thời kỳ hiện đại. Hành trình kết hợp các điểm tham quan này không chỉ giúp du khách khám phá nhiều khía cạnh của Hải Phòng mà còn tạo nên một ngày trải nghiệm phong phú.
7. Gợi ý lịch trình khám phá Hải Phòng kết hợp tham quan Từ Lương Xâm
Buổi sáng, du khách có thể bắt đầu lúc 8:00 tại Từ Lương Xâm để tìm hiểu về không gian thờ Ngô Quyền và những dấu ấn lịch sử gắn với vùng cửa biển Bạch Đằng. Sau khoảng 1–1.5 giờ tham quan, du khách di chuyển sang Đền Nghè (cách chỉ 3–4 km), nơi thờ Nữ tướng Lê Chân với kiến trúc đẹp và không gian linh thiêng. Sau đó, du khách trở về trung tâm để thưởng thức ẩm thực địa phương phong phú với bánh mì cay, bún cá cay, nem cua bể…
Buổi chiều, du khách có thể di chuyển sang Cát Bà và trải nghiệm cáp treo Sun World Cat Ba vào khoảng 14:30–15:00. Chuyến cáp vượt biển dài gần 4 km mang đến tầm nhìn toàn cảnh vịnh Lan Hạ với nước biển xanh ngọc, núi đá vôi và những nhánh rừng nguyên sinh đẹp mắt. Chỉ vài phút nhưng đủ để du khách có trải nghiệm ấn tượng, kết lại một ngày khám phá Hải Phòng đầy đủ từ văn hóa và lịch sử đến cảnh quan biển đảo.
Gợi ý hành trình khám phá Cát Bà bằng cáp treo Sun World hiện đại. (Nguồn: Sưu tầm)
8. Kinh nghiệm và lưu ý khi tham quan Từ Lương Xâm
Khi ghé thăm không gian tâm linh như Từ Lương Xâm, du khách nên chuẩn bị trang phục kín đáo, lịch sự và chọn giày đế thấp để dễ dàng di chuyển trong khuôn viên. Mang theo nước uống, ô hoặc áo khoác mỏng vào những ngày nắng cũng giúp hành trình thoải mái hơn. Đặc biệt vào buổi sáng hoặc ngày rằm, lượng khách hành hương đông hơn nên du khách có thể đi sớm để giữ được sự thanh tịnh khi dâng hương.
Bên cạnh đó, việc tuân thủ các quy tắc khi vào đền cũng rất quan trọng. Du khách nên giữ im lặng, không chạm tay vào hiện vật, không chụp ảnh tại khu vực cấm và tránh hành vi leo trèo gây ảnh hưởng đến di tích. Việc giữ vệ sinh chung và tôn trọng người hành lễ không chỉ thể hiện sự văn minh mà còn góp phần bảo tồn giá trị văn hóa và lịch sử của di tích cho thế hệ sau.
Hành trình đến Từ Lương Xâm không chỉ giúp du khách hiểu thêm về dấu ấn Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng, mà còn mang lại cảm giác bình yên giữa không gian linh thiêng của vùng đất cảng. Từ kiến trúc cổ, lễ hội truyền thống đến những câu chuyện lịch sử được gìn giữ qua nhiều thế hệ, nơi đây luôn để lại ấn tượng sâu sắc. Hãy dành một chuyến ghé thăm để cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp quá khứ còn vọng lại đến ngày hôm nay.
